28 februari 2010
column

Beroepseer, dienstbaar en waakzaam?

Jacques Smeets

 werkzaam bij de politie en initiator van www.deblauwediender.nl,
daarnaast auteur van diverse boeken

Boeken

De bezieling van een politieman Jacques Smeets Kanker, verwoesting en geneeskracht...   Culturele diversiteit op het werk K. v.d. Zee, J.P. v. Oudenhoven Omgaan met diversiteit Leida Schuringa

boeken >> links >>

Dienstbaar en waakzaam is het tegenwoordige motto binnen de politiewereld.

Het zou met evenveel betekenis van toepassing kunnen zijn op ambulancepersoneel, de brandweer, (huis)artsen e.d. Dienstbaar zijn voor en waken over de veiligheid van de burger. De mens waakt over en zorgt voor de mens, dat is pas echte naastenliefde. De een staat centraal in de organisatie, de ander in de samenleving.

Mooie woorden, maar als je zelf in zo'n beroepswereld leeft en werkt, ga je wel eens twijfelen aan die mooie woorden. Niet zozeer om hun diepe betekenis, maar wel om de praktische toepassing in jouw werk.

Hulpverleners treffen de begrippen dienstbaar en waakzaam aan binnen hun jargon, elke beroepstak zal dit motto op een eigen manier praktisch toepassen. Over naastenliefde wordt niet zo openlijk gerept, dat is voor geloof en kerk.

beroepseer en beroepszeer

In onze beroepswereld gaat het vaak om een beroepseer, terwijl er net zo goed sprake is van al of niet verborgen beroepszeer. Ondanks de goede bedoelingen komt verbale agressie en geweld tegen hulpverleners steeds vaker voor, met de regelmaat van de klok hoor en lees je berichten over ernstige hinder en bedreiging van en zelfs fysiek geweld tegen hulpverleners, waardoor in sommige gevallen zelfs mensenlevens op het spel komen te staan. Je ziet hulpverleners eraan onderdoor gaan, er zijn er die angstig en onzeker worden en steeds meer hulpverleners raken totaal burnout.

Om vanaf de zijlijn daar iets over te zeggen draagt niet altijd bij aan een goede verstandhouding tussen hulpverleners en lastige mensen, zeker niet als je dat doet vanuit een positie waarin je nog nooit in zo’n situatie hebt moeten werken. Politici, bestuurders, managers en media roepen en schrijven over dit thema alsof zij er dagelijks mee te maken hebben. Dat leidt tot verhitte discussies en onbegrip over en weer. Gelukkig verkeer ik in de omstandigheid dat ik een ervaringsdeskundige ben. Bijna veertig jaar lang oefen ik het politieberoep uit, waarvan zo’n zevenendertig jaar in de frontlinie, als geüniformeerde politieagent of als een rechercheur in een burgerkloffie.

respectvol

Wat ik vooraf duidelijk wil zeggen is dat het voor mensen al lang niet meer vanzelfsprekend is dat op een respectvolle manier ruimte moet bestaan voor uniformdragende hulpverleners. Ik zeg met name mensen omdat dit voor alle partijen geldt. Er is in elke situatie sprake van minstens twee partijen, het gaat altijd om de een én de ander, de ambulancier ten opzichte van de omstander of de hulpbehoevende, de politieambtenaar tegenover de dader en/of het slachtoffer, de brandweer die hinder ondervindt van rampentoerisme, de verkeersregelaar tegenover de supporter bij wielerwedstrijden of de verkeersdeelnemer bij omleidingen.

Artsen worden in hun praktijk of in de huisartsenpost met soortgelijke zaken geconfronteerd. Zelfs aan de kassa in winkels komt het tot verbale agressie en geweld. Vandaag de dag laait regelmatig de discussie op over de confrontatie tussen hulpverleners en hulpbehoevenden. Niet bij een ramp overigens, daar is niets anders dan oprechte lof, maar ja, in een akkerveld doden en gewonden uit een neergestort vliegtuig halen is van een geheel andere orde dan een gewonde verzorgen tussen een aantal opgefokte dronkelappen. Bij een ramp zijn de overlevenden ontzettend blij dat zij nog leven en is er ontzetting over de doden en gewonden. In die chaos van dood, pijn en emotie is elke vorm van hulpverlening van harte welkom.

In de discussies wordt over en weer naar elkaar gewezen, het zwarte pietenspel viert hoogtij, niemand voelt zich écht schuldig en redenen en argumenten vliegen over tafel. Dat gebeurt niet uitsluitend bij discussies over dit thema, maar zo gaat het tegenwoordig over bijna elk onderwerp, waarbij sprake is van agressie of geweld. Het viel mij op dat één dag na het vliegtuigongeluk op Schiphol al in discussies met vingers gewezen werd richting vliegtuigmaatschappij. Blijkbaar is dit een heel normale ontwikkeling.

Het heeft dus te maken met de ontwikkeling van de samenleving, waarbij de mens centraal staat, hoe dan ook. Mensen uiten zich vrijer, durven meer te zeggen dan zij zelf tot voor kort voor mogelijk hielden. Het lontje is daarbij steeds korter aan het worden, de een roept dat hij iets zegt als vorm van vrije meningsuiting en de ander zegt dat je niet mag beledigen of oproepen tot haat. Van laag tot hoog in onze samenleving ontstaan uitwassen. Geert Wilders wordt in eigen land door velen uit de politiek verguisd en gehaat vanwege zijn uitlatingen en film, zodra hij vanwege diezelfde film en uitlatingen wordt geweerd uit een ander land, staan diezelfde politici op hun achterste poten dat dit een ernstige aantasting van de vrijheid van meningsuiting is. Het is om schizofreen van te worden.

Mensen, afkomstig uit diezelfde samenleving kruipen op enig moment in het uniform van een hulpverlener of raken betrokken bij incidenten. Dan komen zij door omstandigheden bij elkaar en ontstaan er conflicten, waarvan voornamelijk management, politici en bestuurders in koor roepen: handen af van onze hulpverleners. Hier moet toch iets zinvols over te zeggen zijn?

beroepseer

Binnen de politiewereld staan mensen op die zich openlijk zorgen maken over de beroepseer, die op zoek gaan naar de nieuwe essentie van het politieberoep. Jaco van Hoorn, districtschef van het regiopolitiekorps Hollands-Midden, zegt op de website www.beroepseer.nl letterlijk:

" De essentie van het politieberoep is te vinden in de betekenisvolle ontmoetingen tussen politiemensen en burgers. Daar wordt het basisvertrouwen van mensen in de politie geschapen en onderhouden. In iedere situatie het juiste doen, dat is het ambachtelijke van het politieberoep. Het gaat daarbij onder andere om troosten, steun geven, helpen, aanspreken, beschermen, corrigeren. Soms zelfs allemaal tegelijk. Deze kern dreigt men de laatste jaren uit het oog te verliezen, doordat de centrale overheid meer op resultaten is gaan sturen. Leidinggevenden moeten de processen-verbaal, de bekeuringen en doorlooptijden gaan tellen. Dat is op zich prima. Het risico is echter dat de leidinggevenden gaan denken dat alleen het telbare betekenis heeft. Wat de leiding telt, is echter niet wat de agent thuis vertelt. Ook het ingevoerde procesmanagement heeft risico’s: als we denken dat meer protocollen automatisch leiden tot beter politiewerk en meer vertrouwen van burgers vergist men zich. Vertrouwen in de politie hangt af van wat er van geval tot geval op straat tussen burgers en politie gebeurt..."

Deze opvatting is net zo goed van toepassing op andere hulpverleners.

betekenisvolle ontmoetingen

Het gaat dus om betekenisvolle ontmoetingen tussen hulpverleners en burgers. Een bijzonder begrip, zonder meer. Het zet mij aan het denken en dan kom ik tot de volgende gedachten. Zou er een verband bestaan tussen de ontwikkelde materiële hebzucht van mensen binnen een welvarende staat en het afnemende gebrek aan eigenwaarde, zelfrespect, -vertrouwen en –liefde van de individuele mens binnen diezelfde samenleving? Voor mij bestaat dit verband er wel, in het openbaar wordt er niet veel over gesproken, daar gaat het om andere crises, zoals die van de kredieten, de energie, de financiële en economische toestand in ons land en over de hele wereld, maar ook in het gezin of binnen andere gemeenschappen. In al die toestanden zie ik overeenkomsten met de tweeslachtigheid dader/slachtoffer. Slachtoffers gedragen zich meestal niet agressief, zij zijn onderdanig, kruipen weg in een hoekje, durven zich niet goed te uiten. Daders daarentegen slaan erop los, zij schreeuwen het hardst en deinzen nergens voor terug. In elke crisis zie je deze twee persoonlijkheden tot uiting komen.

Wanneer er sprake is van hulpverlening komt de hulpbehoevende in de meeste gevallen zélf niet in opstand, die is blij dat er hulp komt opdagen om hem of haar van pijn of andere ongemakken af te helpen, of ervoor zorgen dat hij of zij zo snel mogelijk in een ziekenhuis terechtkomt. Nee hoor, het zijn vaak de omstanders of indirect betrokkenen, mensen die toevallig aanwezig zijn. Zouden die mensen zich de vraag stellen of zij daar toevallig waren? Hangt natuurlijk ervan af hoe je denkt over toeval. Als hulpverlener denk je op de momenten dat je ergens op af wordt gestuurd ook niet na over die dingen.

Bij de financiële crisis daarentegen is het voor de doorsnee mens heel begrijpelijk en normaal dat aandeelhouders in opstand komen tegen de hoge heren, meestal ook wel zakkenvullers genoemd. Dan spreekt men niet over toeval, nietwaar? Aandelen heb je bewust gekocht met als doel om er zo snel mogelijk en als het kan veel winst op te maken.

toevalllige ontmoetingen

In een enkel geval zal iemand zich in die toevallige ontmoetingen verdiepen, maar dan heeft zich meestal al een crisis in dat leven voorgedaan. Dat is in veel gevallen hét moment om eens stil te staan bij de gebeurtenissen of omstandigheden waar je mee te maken hebt. Wellicht zullen de huidige crises ervoor zorgen dat veel mensen ’n moment stilstaan bij zichzelf, zal ook wel moeten, want velen verliezen hun baan, hun werk. Misschien krijgen de begrippen dienstbaar en waakzaam plotseling totaal andere betekenissen, dan die men tot dan toe voor ogen had? Ondernemers, banken en verzekeraars roepen het hardst dat zij dienstbaar zijn naar de burger, ook wel eens man in de straat of kleine belegger genoemd. Waakzaam zijn zij vooral geweest over de kapitalen, maar ja, die verdwenen ondanks de waakzaamheid als sneeuw voor de zon. Hoe waakzaam is waakzaam dan, nietwaar?

afwijzen hufterig gedrag

Van alle kanten - vooral vanuit de politiek en bestuur - wordt hufterig gedrag afgewezen, allerlei maatregelen worden afgekondigd en de roep om hardere straffen klinkt steeds luider. Of het zal helpen is nog maar de vraag. Vermoedelijk zal er iets wezenlijks gebeuren wanneer de schreeuwers uit beide kampen in staat zijn om zichzelf de spiegel voor te houden om dan vervolgens tot het besef te komen wat de diepere betekenis is van de uitdrukking: wat je zegt ben jezelf.

Ook binnen de politiek herken je de tweeslachtigheid dader/slachtoffer.

Er worden zelfs politici letterlijk geslachtofferd, schaamteloos en vooral voor het oog van de camera en kijkend Nederland. De aanstichters roepen voor diezelfde camera’s luidkeels dat zij altijd eerlijk en oprecht hebben gehandeld, zij proberen krampachtig en zonder veel overtuiging hun actie te rechtvaardigen.

De afgetreden politicus verdwijnt schichtig via een zijuitgang en kruipt een tijdje weg, ver weg van alle openbaarheid om zich zodoende te onttrekken aan de verantwoordelijkheid. In de huidige crisis ontpoppen zich sommige politici plotseling als mensen die - erg somber kijkend - aan diezelfde burger duidelijk maken, dat gezamenlijk de schouders onder de problematiek gezet moet worden om deze het hoofd te bieden, zich niet realiseren dat het denkend hoofd zelf deze crisis tot leven heeft gewekt. Hadden wij met z’n allen meer in balans met onze gevoelens gehandeld, was het zeker niet zover gekomen. Wij hadden meer dienstbaar en waakzamer ten opzichte van onszelf moeten zijn. Zou dit de diepere boodschap in de huidige crises zijn?

Dienstbaarheid en waakzaamheid

Dienstbaarheid en waakzaamheid bevat als een vanzelfsprekendheid ook het thema bejegening. Het heeft met menselijk contact te maken en hoe mensen met elkaar contact maken en/of hebben zal graadmeter zijn voor de manier van bejegening. Wat je zegt ben jezelf, wat je geeft krijg je terug, je bent wat je eet zijn van die uitdrukkingen die zo vaak door mensen worden uitgesproken. Is daar dan een verband met het begrip bejegening te zien?

Jazeker, alhoewel ik mij regelmatig afvraag of mensen zichzelf wel eens afvragen hoe het toch komt waarom onheuse bejegening plaatsvindt. Zou het echt niets met jezelf te maken hebben? Of zou het niet zo zijn dat veel mensen zich niet eens bewust zijn van hun eigen betrokkenheid? Dat lijkt mij voor de hand liggend, want onbewustheid heeft nu eenmaal te maken met gebrek aan eigen inzicht. Wanneer mensen zich niet bewust zijn van hun eigen gebrek aan eigenwaarde, zelfvertrouwen, -respect en -liefde, hoe kan die mens zich dan bewust zijn van het feit dat hij het zelf is, die respectloosheid en liefdeloosheid ontmoet? In de hitte van de strijd denk je gewoonweg niet na over die dingen.

In feite kan er dan niemand iets kwalijk genomen worden.

Wanneer ik als politieman in een vechtpartij verzeild raakte, sloeg ik erop los, want de knokpartij moest eindigen. Ik realiseerde mij helemaal niet dat ik net zo goed mee deed aan die knokpartij, ook al was ik een geüniformeerde politieman. Vanuit mijn functie vond ik het heel rechtmatig dat ik er met de knuppel op los sloeg, achteraf verantwoordde ik dat in een keurig proces-verbaal, vanuit de oprechte overtuiging dat ik juist had gehandeld. Ik ben in al die jaren nooit disciplinair gestraft of door een rechter op de vingers getikt, hetgeen mij nog meer overtuigde in mijn opvatting. Als ik tegen mensen begon te schreeuwen, die al schreeuwend ruzie met elkaar maakte, drong het niet tot mij door dat ik net zo hard meedeed aan het geschreeuw en anderen net zo hard beledigde of bedreigde als die mensen naar anderen deden.

betrokkenheid

Heel vreemd toen ik na verloop van vele jaren opeens tot het inzicht kwam dat ik wel degelijk betrokken was bij al die narigheden, terwijl ik ervan overtuigd was dat ik geen partij in het conflict was. Ik bedoel dit dan ook heel anders, het is een betrokkenheid die psychologisch wel te verklaren is, maar die rationeel erg moeilijk te begrijpen valt. Ik kon niet duidelijk maken dat bepaalde (on)bewust afgewezen principes, zoals agressie, driften, loslaten, hartstocht e.d. te maken hadden met mijn gedrag als ik in uniform hardhandig optreed. Dat zou toch niemand van mij aannemen? Het moeilijkste van alles was wel dat ik leerde mijzelf niets meer kwalijk te nemen en dat mijn verantwoordelijkheidsgevoel daarmee in gelijke mate toenam. Er werden namelijk vragen gesteld over mijn handelen, terechte vragen, waar ik het soms moeilijk mee had. In feite wilde ik mij onttrekken aan die onbewuste vorm van verantwoordelijkheid en om in mijzelf op zoek te gaan naar antwoorden was nog heel ver weg. Toen dat geleidelijk aan doordrong en ik de moed bij elkaar had geraapt om die confrontatie met mezelf aan te gaan, gaf ik antwoord op alle gestelde vragen, eerlijk en oprecht. De schaamte was verdwenen, ik hoefde niet meer te liegen of de bal terug te kaatsen.

echte mensen

Hulpverleners zijn échte mensen, net zoals de andere betrokkenen. Ieder mens, dus ook de hulpverlener, draagt z'n eigen persoonlijke leven altijd met zich mee, of hij een beroep uitoefent of niet. Cursussen, opleidingen en ervaringen zullen bijdragen tot 'n stuk bewustwording, zodat de dienstbaarheid bewuster wordt beleefd en de waakzaamheid toeneemt, vooral ten opzichte van jezelf. Aan dat bewustzijn ontbreekt het veel mensen, terwijl zij tegelijkertijd onbewust op zoek zijn naar de dienstbaarheid en waakzaamheid in en voor zichzelf. Natuurlijke wetmatigheden zorgen er vanzelf voor dat die mensen in een samenleving en/of omstandigheden terechtkomen, waarin zij gedwongen worden om ’n keertje bij zichzelf stil te staan en tot het besef te komen dat iedereen evenveel gelijk heeft ...of niet. Een crisis ontstaat niet zomaar.

Het gaat erom in hoeverre jij je daar bewust van bent...of niet.

Mijn motto zou zijn: bewijs je zelf een dienst en wees waakzaam over jezelf. Daar liggen de oplossingen voor elk probleem.

Gerelateerde onderwerpen:
Makkelijk Mensen Motiveren door motiverende gespreksvoering
hoe macho is de politiecultuur?
De allochtoon
Heb je nog plezier in je werk?

Even voorstellen: Jacques Smeets

Als politieman sta je middenin de samenleving, een organisatie waar mensen in het gareel lopen maar waar ook individuen hun (sterke) neiging uiten door er buiten te stappen en zich niets aan te trekken van wetten, regels en gebruikelijke normen en waarden.  

Jacques Smeets, sinds 1969 als politieman werkzaam, schreef aan de vooravond van zijn pensioen een kroniek van zijn politieleven. Het politieberoep drukte een stempel op zijn leven. Hij werd gedurende die tijd ziek, verloor de zingeving in het werk, raakte burnout, krabbelde overeind, werd weer gezond en vond nieuwe zingeving in zijn beroep door erover te gaan schrijven. Hij ontwikkelde een website (www.deblauwediender.nl) en schreef in 2007 zijn eerste boek (De bezieling van een politieman) dat inmiddels is uitverkocht. De auteur wist zich te hervinden in een rustige, ontspannen wereld, terwijl de wereld om hem heen crimineel bleef, de gewelddadige en onnatuurlijke dood niet verdwenen en agressie en geweld nog steeds heersen. Een bijzondere samenwerking met zijn broer Alfons, beeldend kunstenaar (www.alfonssmeets.nl), zorgde ervoor dat Jacques zijn positie binnen de samenleving middels poëtische of diepzinnige teksten bij foto’s van schilderijen van de hand van Alfons, wist te duiden.  

Een onverhoedse confrontatie met borstkanker bij zijn echtgenote in 2006 bracht Jacques ertoe zijn persoonlijke beleving (gedachten én gevoelens) op te schrijven in een tweede boek. Het kreeg de titel: "Kanker, verwoesting en geneeskracht" en werd in 2008 uitgegeven door uitgeverij Gopher te Amsterdam. De intentie van dit boek is partners en andere mensen uit de directe omgeving van kankerpatiënten tot steun te zijn bij het doorstaan van een kankerproces bij hun geliefden. 

Eind 2009 werd de kroniek van zijn politieleven (De blauwe diender) uitgebracht. Het werd geschreven om inzichten te verschaffen in die complexe wereld van werkelijkheden, die zich dagelijks in allerlei vormen openbaart. Het is ook een boek met persoonlijke inzichten en openheid over het leven van Jacques en het vak en de nooit aflatende directe verbinding daartussen. Concreet geeft het weer hoe Jacques als mens én als politieman centraal in de politieorganisatie én in de samenleving stond en staat.

De bezieling van een politieman Jacques Smeets

Kanker, verwoesting en geneeskracht...

De Blauwe Diender, Jacques Smeets

artikelen van auteur:
hoe macho is de politiecultuur?
De allochtoon
Heb je nog plezier in je werk?
Beroepseer, dienstbaar en waakzaam? 

bron:  www.menscentraal.nl