Tweet

28 februari 2011
briefingcards & beeldrechten

Briefingcards: een aansprekende beeldtaal
die je verantwoord kunt delen

praktijkvoorbeeld gebruik Creative Commons licenties

Vincent Cornelissen

adviseur HR Management & Organization Development.
 

Organisatieadviseurs, coaches en loopbaanbegeleiders zijn de laatste jaren steeds meer beelden, zoals foto’s, tekeningen en film gaan gebruiken. De ervaring leert dat door het gebruik van beeld mensen gemakkelijker vanuit hun emotie praten, minder ‘in hun hoofd blijven hangen’ zoals dat in die kringen veelal heet. Over de rechten op het gebruikte beeldmateriaal maken de meeste professionals zich niet al te druk. Voor wie daar echter zorgvuldig mee om wil gaan, biedt de licentiestructuur van de Creative Commons goede mogelijkheden. De totstandkoming van de Briefingcards (www.briefingcards.nl) is een mooi praktijkvoorbeeld daarvan.  

Eind jaren ’90 werkte ik als freelance tekstschrijver voor het organisatieadviesbureau Twynstra Gudde. Het zal  1997 of 1998 geweest zijn dat dit bureau haar relaties bij wijze van ‘eindejaarsgeschenk’ een setje DEGW-kaarten stuurde: een stuk of 50 prachtige foto’s op kwartet-formaat in een mysterieus, volledig zwart doosje.  

De gebruiksaanwijzing bij de DEGW-kaarten was summier: “Deze kaarten zijn ontworpen om opdrachtgevers ideeën op het gebied van cultuur, organisatie en design te helpen overbrengen. De kaarten zijn bestemd voor gebruik tijdens workshops en kunnen worden gerubriceerd volgens thema’s als managementstijl, werkprocessen en identiteit om uw Programma’s van Eisen, nieuwbouwprojecten én veranderingstrajecten een stuk eenvoudiger te maken.” Hoe het precies zat, weet ik niet meer, maar ik neem aan dat de de afdeling Marketing en Communicatie van het bureau in een vriendelijk begeleidend briefje een aanvulling hierop geformuleerd heeft. Iets in de geest van: “Verbeeld uw ambities voor het komend jaar met deze set kaarten.”. 

Als freelance tekstschrijver kon ik op dat moment niet echt iets met die kaarten. Maar ik vond ze te mooi om weg te gooien of weg te geven. Het setje belandde in de bovenste la van mijn bureau en bleef daar een paar of wat liggen.  

Begin 2000 trad ik bij Twynstra Gudde in dienst als junior adviseur Development & Change en medewerker van het kenniscentrum Veranderkunde. Dat kenniscentrum werd geleid door een van de gezichtsbepalende adviseurs van het bureau; Hans Vermaak. Hans vroeg mij hem te helpen bij de praktische uitvoering van een ‘heidag’ die hij georganiseerd had voor twee fuserende advocatenkantoren.

In een congrescentrum kwamen tientallen advocaten, managers en ondersteunde medewerkers bijeen om te praten over de verschillen en overeenkomsten in de cultuur van beide bureaus. Rode draad in het programma: de DEGW-kaarten. Alle deelnemers aan de bijeenkomst kreeg een setje kaarten met daarbij de opdracht kaarten te selecteren over cultuuraspecten zeker behouden zouden moeten blijven en cultuuraspecten die juist veranderd zouden moeten worden. De deelnemers moesten eerst individueel kaarten uitzoeken en daarna in subgroepen. De resultaten van de selecties van de subgroepen werd plenair besproken. 

Mijn rol die dag was uiterst bescheiden; ik moest er voor zorgen dat de juiste kaart op een scherm geprojecteerd werd op het moment dat deze ter sprake kwam. In de praktijk bleek dat nog helemaal niet zo eenvoudig. Er waren geen digitale bestanden beschikbaar. Toen we die lieten maken rezen al snel vragen over de beeldrechten. Deze vragen hebben we op dat moment maar even gelaten voor wat ze waren. Op de dag zelf bleek het niet zo handig dat de kaarten niet genummerd waren. Maar de keuze van Hans de DEGW-kaarten te gebruiken bleek een schot in de roos. De dag was een groot succes en bijna iedereen nam z’n setje kaarten mee naar huis. 

DEGW-kaarten

De DEGW-kaarten werden op een gegeven moment door verschillende adviseurs van Twynstra Gudde intensief gebruikt. Met het toenemende gebruik, kwam ook het issue van de beeldrechten steeds vaker boven tafel. De afbeeldingen van de DEGW-kaarten doken op in verschillende publicaties, waarbij niet altijd even duidelijk was of de beeldrechten wel adequaat gemanaged waren. Om het maar even heel voorzichtig uit te drukken. De rechten op de gebruikte beelden lagen bij Getty Images en DEGW had alleen maar betaald voor de productie van de kaarten. 

Hoe dan ook, de kaarten werden intensief gebruikt en het eind van de voorraad kwam in zicht. Inmiddels werkten de bureaus Twynstra Gudde en DEGW minder hecht samen dan voorheen, maar ook los daarvan, herdruk van de DEGW-kaarten was geen optie. Ik heb toen het initiatief genomen om samen met een aantal collega’s de Twynstra Gudde kaarten te ontwikkelen. Op aanraden van een collega stuurde een mailtje naar alle medewerkers van het bureau met de vraag zelfgemaakte foto’s in te sturen die ze geschikt achtte.

Rechtenvrije beelden

In samenspraak met de bedrijfsjurist had ik vastgesteld dat dat dat inderdaad een mooie manier was om vrijwel zonder kosten ‘rechtenvrije’ beelden te verzamelen. We kregen veel reacties. Maar kwalitatief waren de ingezonden beelden niet voldoende voor een volledige set. Ik heb toen zelf een aantal foto’s gemaakt waarvan we op basis van onze ervaring met de DEWG-kaarten wisten dat die er zeker in moesten: een doolhof, een bijenkorf. Maar daarmee waren we er nog niet. Om echt tot een volledige beeldtaal te komen hebben we toch nog een aantal stockfoto’s moeten selecteren. 

Ik moet eerlijk bekennen dat de reacties van mijn collega’s me wat tegenvielen toen de kaarten van de drukker kwamen. De meeste collega’s vonden de DEGW-kaarten eigenlijk toch mooier. “Maar ja, op is op.” Dat nam niet weg ook de Twynstra Gudde kaarten door de collega’s veel gebruikt werden en dat de Service Desk van het bureau al snel gebeld met de vraag of de Twynstra Gudde kaarten ook te koop waren. Waarom niet? Op een gegeven moment werd de verkoop van boeken, en daarmee ook de verkoop van de Twynstra Gudde kaarten, door het bureau overgedaan aan Managementboek.nl. Daar werden de kaarten een regelrechte hit: bijna 2500 dagen in de top 100 met plaats 3 als hoogste positie in de lijst van de meest verkochte producten. 

Creative Commons

Het zal ongeveer in 2004 geweest zijn dat ik via de fotosite Flickr kennis maakte met de Creative Commons Community: ‘van alle rechten voorbehouden naar sommige rechten voorbehouden’. Creative Commons biedt auteurs, kunstenaars, wetenschappers, docenten en alle andere creatieve makers de vrijheid om op een flexibele manier met hun auteursrechten om te gaan. Met een keuze uit zes standaardlicenties bepaalt de maker in welke mate zijn of haar werk verder verspreid en bewerkt mag worden, en onder welke voorwaarden dit mag.  

Met een Creative Commons licentie behoud je al je producten van intellectueel eigendom je rechten, maar geef je aan anderen toestemming om je werk te verspreiden, met anderen te delen of bij sommige licenties ook om het werk te bewerken. Het aanbieden van je werk onder een Creative Commons licentie betekent niet dat je je auteursrechten opgeeft. Het betekent dat je ervoor kiest om, aan wie er maar gebruik van wil maken, op voorhand bepaalde gebruiksrechten te verlenen, waarvoor die gebruiker anders expliciet toestemming aan je zou moeten vragen. Op basis van vier bouwstenen (naamsvermelding, niet-commercieel, geen afgeleide werken en gelijk delen) zijn er in totaal zes verschillende Creative Commons licenties. 

De Creative Commons licenties zijn in Nederland nog niet zo bekend. Het gebruik er van wordt in gepromoot door Creative Commons Nederland (CC-NL);  een samenwerkingsproject van Waag Society, Nederland Kennisland en het Instituut voor Informatierecht (IViR).  

De Creative Commons licentie ‘naamsvermelding’ (cc-by) leek mij uitermate geschikt voor de samenstelling van een set hoogwaardige visuals waarvan de beelden op een verantwoorde manier hergebruikt kunnen worden. In 2005 was er nog niet voldoende beeldmateriaal onder die licentie op Flickr beschikbaar om tot een set visuals te komen met de kwaliteit van de DEGW-kaarten. Begin 2010 werd ik door de Adecco Group Nederland gevraagd te onderzoeken of dat inmiddels wel mogelijk was geworden. Dat bleek het geval. Ik kon toen, januari 2010, kiezen uit 17 miljoen beelden. Mijn selectie van 52 tot de verbeelding sprekende visuals uit deze enorme hoeveelheid is te zien op www.briefingcards.nl. Het aantal cc-by foto’s op Flickr is nu, november 2010, al opgelopen tot 22,8 miljoen. “And still counting.” Meer dan voldoende mogelijkheden voor een set samengesteld rond een specifiek thema of in opdracht van een specifieke organisatie zou je zeggen... 

gerelateerde onderwerpen:
persoonlijke integriteit 
schitterend organiseren
Schitterend en mensbetrokken organiseren
Overwin je interne saboteurs en bereik wat je wilt
zelfmanagement - persoonlijke balanced scorecard
kwaliteitencirkel 

Vincent Cornelissen is adviseur HR Management & Organization Development. Hij ontwikkelt en implementeert best practices op het gebied van (e-)HRM, HR-development, performance management, competentiemanagement en functietypering. Bewezen succesvol in het genereren van innovatieve oplossingen door consultancy, beroepspraktijk en kennisinstellingen, zoals universiteiten en hogescholen, samen te brengen. In deze rol werkte hij -in deeltijd- voor achtereenvolgens Twynstra Gudde, Cinop en Kenhardt.  

Daarnaast is Vincent sinds 1995 onder de naam Spanish Waters | consultants & publishers actief als zelfstandig tekstschrijver, communicatie adviseur en uitgever. Hij helpt kennisintensieve organisaties de kracht van hun publicaties -boeken en rapporten- als marketingtool te benutten door de inrichting van ‘eigen’ webwinkels, zoekmachine optimalisatie, Google Books en printing on demand.  

Briefingcards
Vincent Cornelissen

E: Vincent Cornelissen 
S: www.briefingcards.nl 

artikel van auteur:

bron: www.menscentraal.nl