Tweet
15 augustus 2011
socratische coaching

Coach jezelf!

Jezelf socratisch coachen in werksituaties

Hilde Veraart

Veraart interim management & advies en
auteur van boeken over Socratisch Coachen

Managers, HR, medewerkers, maar ook coaches zelf staan soms voor dilemma’s en vragen in hun werk. Dit is een manier waarop je binnen dertig minuten hele nieuwe invalshoeken en oplossingen ziet.  

Wie anders dan jijzelf weet wat goed voor jou is? Je bent zelf je beste coach. Als je jezelf goede vragen stelt en luistert naar de antwoorden in jezelf kun je heel goed een ‘socratisch gesprek’ met jezelf voeren. Wat dat vraagt? Lef!

Werk, collega’s, managers, werkdruk of sfeer kunnen het uiterste van je vragen. Werk kan uitdagend zijn en voldoening geven. Totdat de druk aanhoudt en je jezelf erop betrapt dat je doodmoe thuis komt, er geen plezier meer in hebt en de spanning voelt oplopen. Je wilt er uit komen en misschien ben je al hard naar oplossingen gaan zoeken. Je hebt er met mensen over gepraat en erover gelezen. Je hebt handige tips gekregen; toch heeft het je niet gebracht wat je ervan hoopte. Heb je je wel eens afgevraagd waar dat aan kan liggen?

Wat maakt veranderen zo lastig?
Veranderen loopt niet volgens een standaard model. Veel boeken gaan uit van één veranderingsmodel, maar lang niet iedereen past daarin. Iedereen heeft zo zijn eigen valkuilen of terugkerende patronen; je persoonlijke ervaringen beïnvloeden de manier waarop je denkt, voelt en handelt. Dat betekent dat er aan elke verandering een cruciale stap vooraf gaat, namelijk stilstaan bij je denken, voelen en reacties. Stel je voor: twee collega’s op dezelfde afdeling. De een kan slecht met zijn manager door een deur; de ander kan goed met hem werken. Opvallend, want ze hebben dezelfde baas en hun werk is vergelijkbaar. Die verschillen hebben te maken met gedachten en overtuigingen: hoe kijk je naar jezelf en de wereld om je heen? Vaak ben je je allang niet meer bewust van die overtuigingen en het effect daarvan op je voelen en reageren. Die kracht van gedachten staat centraal bij zelfcoaching. Pas als je weet hoe jouw gedachten je voelen en doen of laten beïnvloeden kun je de drempel nemen en met succes de weg naar verandering inslaan.

Verandering werkt alleen als het volledig van jóu uitgaat, op een manier bij jou past. Wat goed is voor anderen, is niet persé goed voor jou. Een goede coach kan daarin veel betekenen maar: lang niet iedereen krijgt een coach. Anderen willen het toch liever eerst zelf zien te klaren. Je wilt veranderen, je krijgt geen coach of je wilt (nog) geen coach. Houdt het dan op? Zeker niet! Mensen zijn heel goed in staat om een socratisch gesprek met zichzelf te voeren, en daarmee om zichzelf te coachen.

Jezelf coachen vraagt lef: het lef om stil te staan bij jezelf
Een goede coach stelt je vragen die je om valkuilen heen loodsen, maar de oplossingen komen vanuit jezelf. Er is niet één goed antwoord, er is geen vast stramien: er zijn veel wegen om te komen waar je heen wilt. Zelfonderzoek en het vinden van oplossingen die bij jou passen vragen één ding: jezelf goede vragen stellen. Als je luistert naar de antwoorden in jezelf roept dat antwoord weer een volgende vraag op. En wie anders dan Socrates leerde ons de kunst van het vragen stellen?

Jezelf coachen is niet eens zozeer een kwestie van discipline. Waar het om gaat is tijd en aandacht voor jezelf en dat is in onze tijd niet meer zo vanzelfsprekend. Wat je nodig hebt is de wil om stil te staan bij jezelf; om jezelf vragen te stellen, om te luisteren naar de antwoorden in jezelf, om open te staan voor de creativiteit in jezelf en dat alles in een logische volgorde. Actief aan jezelf werken is iets anders dan boekenkennis of adviezen consumeren. Bij vier op de vijf vraagstukken werkt dat prima omdat je hetzelfde doet als een goede coach: vragen stellen, luisteren en structuur aanbrengen.

Stil staan bij jezelf
We zijn gewend om snel te denken, snel te analyseren en snel tot oplossingen te komen. Alles gaat snel, snel, snel. Er is weinig tijd of rust om wat afstand van je vraag te nemen. We zoeken naar lineaire verbanden: als … dan. Op het gevaar af dat alleen symptomen worden bestreden, omdat het onderliggende, echte probleem niet wordt getraceerd. We zijn niet meer gewend om tijd voor onszelf te nemen, hooguit in de vorm van ontspanning en afleiding. Tijd en aandacht voor jezelf heeft een ‘zweverig’ imago en past niet in ons calvinistische arbeidsethos, waarin je je tijd nuttig ‘moet’ besteden. Aandacht voor jezelf wordt gelijk gesteld met mindfulness, yoga of meditatie: dat is voor vrije tijd.

Tijd en aandacht geven we aan een project. Maar: jezelf coachen is een kwestie van twee benen op de grond. Dus wat let je om jezelf als een project met prioriteit 1: belangrijk én urgent, te beschouwen? Dit is timemanagement ten voeten uit: een opgelost probleem absorbeert geen negatieve energie meer, waardoor je des te effectiever bent in je dagelijks functioneren. Na wat oefening zul je merken dat het je ongeveer een half uur kost om nieuwe inzichten op te doen. Het argument “geen tijd hebben” gaat niet op, dan is het een kwestie van ‘geen tijd nemen”.

Wat zijn goede vragen?
De vraag die je zeker níet verder helpt is de vraag naar het waarom. Als je eenmaal emotioneel betrokken bent, raak je er al snel in verstrikt: “Waarom overkomt mij dit weer?“ Met vragen naar het waarom gaat je aandacht naar de oorzaken van het probleem, naar schuldigen, naar negatieve effecten. Het probleem wordt eerder groter dan kleiner. De waarom?-vraag geeft een machteloos gevoel. Toch is er een simpel alternatief. Stel jezelf eens de vraag: “Wat maakt dat ……. ?“ Waarschijnlijk flitsen de eerste factoren, invloeden en personen al door je gedachten.

Er is nog een valkuil. Als je ergens mee zit, staat dat namelijk niet los van andere dingen. Het is net een kluwen wol die uit verschillende kleuren draden bestaat en zo’n kluwen kan je blokkeren want: waar moet je beginnen? Houdt de rode, de oranje en de groene draad daarom steeds goed uit elkaar. Ontrafel je probleem en zet ze om in concrete deelvragen, net zoals je dat met een project doet. Als je met lood in je schoenen naar je werk gaat omdat de werkdruk structureel te hoog is, ga dan na welke taken en welke mensen je energie geven, welke je energie kosten en waar dat aan ligt. Voor welke werkzaamheden ben je echt verantwoordelijk? Waar ligt het aan dat geblokte tijd aan andere dingen opgaat?

Er zijn geen foute antwoorden, er zijn alleen verkeerde vragen. Socratische vragen helpen je omdat ze kort zijn en direct inhaken op wat je zegt of denkt. Er zijn verschillende typen socratische vragen: 

• Er zijn begripsverhelderende vragen.  
• Toetsende (klopt het, zoals je denkt? Helpt het je?) zijn bedoeld om je eigen overtuigingen te toetsen.  
• Tot slot helpen hypothetische (‘stel dat …’) vragen je om nieuwe mogelijkheden te ontdekken.  

Stel dat je in je hart vindt: “Ouderen kunnen in ons bedrijf niet meer mee!”. Begripsverhelderende vragen zijn dan bijvoorbeeld: Wanneer is iemand voor jou “een “oudere”? Wat is er anders aan hem? Wat kunnen ze niet meer? Wat wel? Toetsende vragen kunnen zijn: Geldt dit voor alle ouderen? Ken je ook ouderen die het wel “trekken”? Kunnen ze nergens meer in mee, of zijn het bepaalde dingen? Is dat alleen bij ouderen?

Luisteren naar de antwoorden in jezelf
Als je jezelf zulke korte vragen stelt, die inhaken op wat er in je op komt, en daar weer op doorvraagt, kunnen er gedachten in je opkomen waar je niet trots op bent. Als je je collega niet mag omdat je vindt dat hij de manager wil pleasen, kan het, na wat doorvragen, zijn dat je afgunst voelt. Helpt het je om daaromheen te draaien? Wees er niet bang voor, het helpt je verder als je eerlijk tegenover jezelf bent. Temeer omdat gênante gedachten slechts een klein deeltje van je zijn, waar heel wat andere gedachten, gevoelens of reacties tegenover staan. Problemen komen vaak voort uit gedachten of ingesleten overtuigingen waar je je allang niet meer bewust van bent. Die overtuigingen hebben meestal te maken met een ingeworteld, dwingend idee: 

• Ik moet (het goed doen, gewaardeerd worden)  
• Anderen moeten (mij eerlijk en netjes behandelen)  
• Het leven moet (aangenaam en comfortabel zijn).  

De creativiteit in jezelf
Als je meer inzicht hebt in de oorzaken van je veel te hoge werkdruk, of wat die manager of collega doet, of juist niet doet, waardoor jij er last van hebt, komt het moment om nieuwe perspectieven te ontdekken. Dit vraagt creativiteit. Als ik zeg: lateraal of ‘out of the box’ denken zeg je waarschijnlijk ‘o ja!’. Brainstormen? Ook een bekend begrip. Hersenen werken associatief: het ene beeld roept het volgende op. Drijf mee op die stroom van impulsen en laat ze de vrije loop. Niets is gek. Hersenen werken niet lineair, zoals wij een pagina beschrijven van linksboven tot rechtsonder. Beschouw je je vraag als een project met prioriteit 1? Beschouw je vrije associëren dan als een mindmap. Deze mindmap gaat over jou. Ook bij een mindmap begin je op een blanco blad en noteer je elke associatie. Pas daarna ga je ordenen en structuur aanbrengen.

De hypothetische socratische vragen bewijzen in deze fase hun dienst. Zoals de wondervraag, waarin je gaat nadenken over hoe je werkdag of je samenwerking er in een ideale situatie uit zal zien, vanuit de aanname dat er die nacht een wonder is gebeurd waardoor het probleem is opgelost. Een creatief en leuk gedachtenexperiment. Zo ga je vanuit jezelf nieuwe mogelijkheden zien en ben je in staat om vandaaruit bewust een richting in te slaan.

Jezelf coachen is niet de weg van de minste weerstand, maar wie de uitdaging aangaat zal de waarde ervan al snel ervaren. Heb je geen zin, of tijd, om een half uur tijd voor jezelf te nemen? Zoek dan een coach. Of vraag je af waar dat uit voort komt. 

• Wil je gelijk? Of wil je geluk? 
• Geniet je?  
• Zo niet, kun je de situatie vermijden?  
• Zo niet, kun je de situatie dan accepteren?  
• Zo niet, kun je de situatie veranderen?  
• Zo niet, verander dan van gezichtspunt!  

Meer weten over deze pragmatische manier van denken en werken? Dan is dit boek beslist de moeite waard:  Jezelf socratisch coachen in werksituaties. Probleemanalyse, opties en oplossingen

gerelateerde onderwerpen:
Socratisch Coachen
persoonlijke integriteit 
Overwin je interne saboteurs en bereik wat je wilt
zelfmanagement - persoonlijke balanced scorecard

Even voorstellen: Hilde Veraart-Maas

Drs. Hilde Veraart-Maas, organisatiesocioloog, is zelfstandig HRM-adviseur, trainer en (team)coach. Zij is Master Practitioner EMCC NOBCO. In 2001 verscheen haar eerste boek "Werken aan Deeltijd', dat nog altijd als een standaardwerk op het gebied van deeltijdwerk en bedrijfscultuur wordt beschouwd.

In 2006 verscheen "Socratisch Coachen" dat in 2007 genomineerd werd voor de GIDS prijs voor het beste HR-boek. In 2009 werd, op veler verzoek, de Waaier Socratisch Coachen uitgebracht. Vanuit de overtuiging dat je zelf je beste coach bent volgde in 2010 'Jezelf Socratisch Coachen'. Tevens heeft zij meegewerkt aan het 'Het Coachingsmethoden Boek' (2011).  

Hilde Veraart-Maas heeft een website op www.socratischcoachen.nl.  

Jezelf socratisch coachen in werksituaties Hilde Veraart-Maas	Socratisch coachen Hilde Veraart-Maas	Socratisch coachen Hilde Veraart-Maas
Werken aan deeltijd Hilde Veraart-Maas	Socratisch coachen voor leidinggevenden en HRM Hilde Veraart-Maas

bron: www.menscentraal.nl