27 januari 2010
drijfveren & V-Cirkel

Coachen op drijfveren
met de V-Cirkel

Rolph Pagano †

 Pagano en Schouten

Zelfinzicht is de sleutel

Tweederde van de Nederlandse managers is volgens recent (en periodiek!) onderzoek niet geschikt als leidinggevende. De voornaamste reden? Het ontbreekt hen aan zelfinzicht. Pech als jouw manager tot die meerderheid behoort. Schrale troost dat hij of zij niet alleen jou maar ook zichzelf in de stress jaagt. Wat het nog eens extra lastig maakt is dat mensen met te weinig zelfinzicht, het hier zelf vaak helemaal niet mee eens zijn.

Daar hebben ze namelijk te weinig zelfinzicht voor…… Uit eerdere onderzoeken weten we al dat er meer managers zijn die zichzelf een voldoende geven, dan er medewerkers zijn die hun managers voldoende vinden. Kortom; zelfbeeld en perceptie lopen nogal uiteen. Gebrek aan zelfinzicht is een bron van veel menselijke ellende. Binnen en buiten werkverband.

De reden dat er ondanks alle inspanning om mensen bewuster te maken van zichzelf, nog zo weinig meters gemaakt worden is drievoudig:

  1) Er wordt vooral gekeken naar gedrag in plaats van
       naar drijfveren

Gedrag wordt telkens opnieuw gekozen en alhoewel het wel een aanwijzing is voor structurele persoonseigenschappen, is het daaraan niet gelijk te stellen. Zoals het symptoom niet de ziekte is. Veel mensen kunnen hetzelfde gedrag vertonen (uitstellen, doorzetten, perfectionistisch zijn, doordrammen), maar blijken daar vanuit hun drijfveren geheel andere motieven voor te hebben. Er zijn weinig goede modellen waarmee je gedrag van drijfveren kunt onderscheiden.

  2) je gaat het pas zien als je het door hebt 

Ssommige verklaringen voor je eigen gedrag, dus ook de verkeerde, zijn goed aanvaardbaar, totdat je je ware (onbewuste) motieven leert kennen. Mensen zijn overwegend onbewuste wezens. In zijn boek Het Slimme Onbewuste, geeft psycholoog Dijksterhuis overtuigend aan dat we bij het meeste wat we doen geen idee hebben waarom we het doen. Dat idee verzinnen we er eventueel later wel bij en noemen we dan een motief, maar het is een rationalisatie. Het blijkt vaak dat die rationalisatie niet klopt en dat we gedrag om een heel andere reden kiezen dan we zelf denken.

  3) Zelfinzicht is confronterend

Wie vermijdt er niet graag pijn? Iedereen wil naar de hemel, maar niemand wil dood. Zelfonderzoek naar je onbewuste drijfveren laat je onverbiddelijk je schaduwkanten zien. Je blinde vlekken komen vol in de spotlight en in dat geval hebben we vaak last van schaamte. Liever komen we een paar zwakke kanten onder ogen die niet zo heel persoonlijk zijn. Toegeven dat je vaak veel te ongeduldig bent is veel makkelijker, dan erkennen dat je de bevestiging van andere mensen nodig hebt om in jezelf te kunnen geloven. Beide eigenschappen komen echter vaak in een persoon tegelijk voor, met name als de onbewuste psychologische drijfveer Presteren is.

  4) Groei op basis van drijfverenkennis kost meer tijd

Iemands persoonlijke drijfveren zijn relatief snel te vast te stellen. Aan de hand van het hierna te bespreken model van de V-Cirkel krijgt iemand binnen enkele minuten tot hooguit een paar coachingssessie de juiste inzichten. Dit inzicht werkt onmiddellijk bevrijdend en geeft rust en energie. Maar om vervolgens nieuw gedrag aan te leren op basis van dit inzicht, kost veel tijd. Groeien, door te leren om met die structurele kant van je persoonlijkheid om te gaan, is veel lastiger dan veranderen door jezelf simpelweg ander gedrag voor te schrijven. Gedragsinterventie leveren snelle resultaten op en dat die dan ook weer snel verdwijnen omdat er geen koppeling is aan de persoonlijke drijfveren nemen we op de koop toe. Net zoals bedrijven kennen ook mensen een voorkeur om problemen liever snel dan grondig op te lossen.

Inzicht in drijfveren achter gedrag

Dit artikel is gewijd aan het bezwaar dat bij de zoektocht naar meer zelfkennis, teveel aandacht besteed wordt aan gedrag. Dat is begrijpelijk, want gedrag is vaak de oorzaak van problemen en het ligt voor de hand om hierin dus ook de oplossing te zoeken. Gedragsinterventies zonder daarbij de drijfveren van dat gedrag te onderzoeken, zijn kortlopende oplossingen; doekjes voor het bloeden. De cliënt doet er geen of (nog erger) het verkeerde zelfinzicht mee op. De beslissingen die je neemt op basis van deze inzichten leiden vaak tot een herhaling van jezelf, in plaats van een persoonlijke doorbraak. Een voorbeeld van een verkeerde zelfinzicht, is als je je eigen rationalisaties als afdoende verklaring aanneemt voor je gedrag.

Als je de ‘drogredenen’ die je aanvoert voor je gedrag, en die (zoals Dijksterhuis aantoont in zijn boek: Het slimme onbewuste), helemaal niet de ware drijfveren van gedrag zijn. Bijna iedereen noemt zichzelf een perfectionist en verklaart veel stress uit deze vermeende drijfveer. Toch zijn veel van deze mensen helemaal geen perfectionisten, maar dat is niet leuk om van jezelf vast te moeten stellen. Vooral niet als je aan persoonlijkheidskenmerken een waarde wilt toekennen: sommige kenmerken positief vindt en andere negatief. In drijfverencoaching bestaat dit waardesysteem niet en worden menselijke drijfveren waardevrij beschouwd. Normering ontstaat pas als we gaan kijken naar gedrag. Het gaat hier om het onderscheid tussen wie je bent en wat je doet.

Wat iemand doet kan heel helder zichtbaar gemaakt worden, maar vaststellen wat de werkelijke achterliggende drijfveren zijn is een lastiger klusje. Traditionele persoonlijke ontwikkeling leert inzien welke rol iemand speelt (Belbin), of iemand vooral waarneemt danwel voelt (MBTI), welke schaduwkanten iemands kwaliteiten met zich meebrengen en wat die persoon nu juist eens meer zou moeten gaan doen (Kernkwadrant). In alle gevallen ligt de focus op het gedrag van de persoon in kwestie.

De V-Cirkel

De V-Cirkel blijkt het meest effectieve model te zijn om inzicht te krijgen in de drijfveren achter gedrag. Wie zijn persoonlijke V-Cirkel kent, kent zijn eigen bijsluiter. Wie de V-Cirkel van een ander kent, weet hoe met die ander het beste omgegaan kan worden. Het model is ontdekt door de psycholoog Monique Schouten en verder ontwikkeld in het bedrijf waar zij partner is, Pagano&Schouten. Als inspiratiebron gebruikte zij het enneagram, dat de laatste jaren sterk in de belangstelling is gekomen, maar terecht op nogal wat weerstand stuit omdat het in de meeste gevallen gebruikt wordt als instrument op mensen op basis van zichtbaar gedrag in hokjes in te delen. Om dit gedragsdenken nog eens te accentueren gebruiken de enneagramtrainers namen als De Perfectionist, De Harde Werker, De Baas en dergelijke. Alsof een Harde Werken geen perfectionistisch gedrag kan vertonen, de Perfectionist niet hard werkt etc.

De V-Cirkel onderscheidt net als het enneagram negen type mensen, maar beschrijft de verschillen op drijfverenniveau.

 
 (Figuur V-Cirkel)

Elk mens wordt door één specifieke V-Cirkel aangestuurd; noem het je karakter, je aangeboren natuur, of zoals wij het graag verwoorden: je psychologische DNA. We hebben allemaal een dominante Verleiding; een specifieke psychologische behoefte die elk gedrag ons onder alle omstandigheden moet brengen. De Verleiding is datgene waarop we al onze gedragskeuzes bepalen: welk gedrag je ook kiest, het moet je dichter bij je Verleiding brengen. Deze Verleiding wordt natuurlijk nooit helemaal bereikt, want dan zou je geen drijfveer meer hebben en dus je bed niet meer uitkomen; er zal dus een constant ervaring zijn dat er een tekort is aan de psychologische bevrediging van de Verleiding. In dit constante (onbewust in stand gehouden) tekort, ligt de bron van veel energieverlies en daarmee persoonlijke strijd. Eventueel gevolgd door burnout.

Logischerwijs bestaat er naast een Verleiding dus ook een Vermijding: een psychologische ervaring die te allen tijde moet worden vermeden. En waarvoor de persoon in kwestie dus een zeer scherpe antenne heeft: want als je iets per sé niet wilt, zorg je ervoor dat je er altijd voor op je hoede bent en dat je het van verre ziet aankomen. Dit maakt dat de V-Cirkel je voortdurend in contact houdt met wat je absoluut wilt Vermijden; hier is verzet het centrale thema en dus ook weer energieverlies en persoonlijke strijd. Eventueel gevolgd door burnout.

Het gaat bij de V-Cirkel om dwangmatige drijfveren; er valt niet mee te onderhandelen want je hebt er onbewust je psychologische overleven aan verbonden. Als je je drijfveren niet volgt sterf je de egodood. De drijfveren uit de V-cirkel vertegenwoordigen je psychologische veiligheid en liggen dan ook diep onderop de behoeftepiramide van Abraham Maslow, net een plankje hoger dan de behoefte aan fysieke veiligheid.

Ook laat de V-Cirkel zien hoe je het voor elkaar krijgt om 24x7 voor je Verleiding te gaan; hoe hou je het vol? Door contact te houden met je psychologische verslaving. Het is de motor van de cirkel en je Verslaving houdt je gaande.
En mocht het niet lukken om dankzij de combinatie van Verslaving en Verleiding in je onbewuste comfortzone te blijven, dan is er tenslotte altijd nog de Verdediging. Die helpt om bij de Vermijding weg te blijven; het is de Pavloviaanse stressreactie die bij je drijfveren hoort.

De praktijk

De theorie van de V-Cirkel is betrekkelijk eenvoudig, al veronderstelt het wel enig inzicht in de beginselen van de psychologie. Het onderscheid tussen gedrag en drijfveren is in eerste instantie wat lastig te hanteren, en veel mensen herkennen zichzelf aanvankelijk wel in alle V-Cirkels, wanneer ze uitsluitend naar hun gedrag en de rationalisaties daarvoor blijven kijken. Wie kent het niet om te doelgericht te zijn, graag nodig te zijn, zichzelf te willen zijn, in zijn kracht te willen staan, uit te stellen, conflict uit de weg te gaan, perfectionistisch te zijn?, en ga zo maar door.

Als het om gedrag gaat kennen we het allemaal, als het om drijfveren gaat moet er sprake zijn van een dwingend, en onbewust patroon. En moet het betreffende gedrag stelselmatig aan de V-Cirkel gekoppeld kunnen worden. Om dit zelfinzicht op te kunnen doen is de begeleiding van een V-Cirkel coach onontbeerlijk. Geen vragenlijst of zelfhulpboek kunnen de onbewuste drijfveren blootleggen, omdat die nu eenmaal onbewust zijn. En omdat mensen, als ze hun motieven wel denken te kennen, te onbetrouwbaar zijn in hun conclusies. Dit klinkt raar en zelfs afstotend als je nog niet hebt geaccepteerd dat mensen overwegend onbewust functionerende wezens zijn.

Het onbewuste inzichtelijk maken

De V-Cirkel is een effectieve methode om het onbewuste inzichtelijk te maken. Op een wijze die structurele inzichten en dus blijvende resultaten geeft op het terrein van persoonlijke ontwikkeling. En die ook een solide basis vormt voor de noodzakelijke gedragsveranderingen. Wie onvoldoende zelfinzicht heeft krijgt de boel niet op de rit, maar dat geldt dus ook voor wie het verkeerde zelfinzicht heeft opgedaan. Denken dat iets je drijfveren zijn terwijl dat niet zo is, hoeft de leuke ervaring van een training of een coaching niet te bederven. Mensen zijn veelzijdige wezens en in elke conclusie over jezelf herken je wel iets, als je dat zou willen. Maar als de diepste drijfveren niet op tafel komen, zul je geen doorbraken maken in je persoonlijke ontwikkeling.

vergelijkbare onderwerpen:
inspireren in plaats van motiveren
Drijfveren - intrinsieke motivatie leidt tot betere resultaten
Zes HR trends voor 2010
Organizational Emotion Architecture
gedragspatronen: vrienden of demonen?

Even voorstellen: Rolph Pagano †

Tot onze grote schrik bereikte ons het bericht dat de auteur van dit artikel, Mr. dr. Rolph Pagano Mirani (1959) op 12 december 2010 overleden is. Wij waardeerden de prettig manier waarop wij contact met hem hadden bij het publiceren van dit artikel. 

Rolph Pagano was personal coach, inspirator en veelgevraagd sparringpartner van de top van het Nederlandse bedrijfsleven. In 1990 startte hij met partner Monique Schouten het bureau Pagano en Schouten. Hij ontwikkelde zich tot een scherpzinnig adviseur, teambuilder en specialist op het gebied van leiderschapsontwikkeling en managementdevelopment.

In korte tijd stelde hij zijn klanten in staat meer zelfinzicht te ontwikkelen en hun problemen op te lossen. Hij wist snel tot de kern door te dringen, mede door zijn inspirerende manier van vragen stellen. Rolph was o.a. geschoold in transactionele analyse en in het enneagram.

Hij was tevens gecertificeerd trainer kernkwadranten. Rolph publiceerde tal van artikelen en boeken, waaronder ‘Wie is hier de baas’ (1999),
'Alles (z)onder controle’ (2001), ‘Burn-out is een keuze’ (2004) en DoenDenken (2005). Vanwege zijn ruime ervaring in de omroepjournalistiek werd Rolph Pagano regelmatig uitgenodigd om mee te werken aan televisieprogramma’s en gevraagd als dagvoorzitter.

Het enneagram voor managers Rolph Pagano

DoenDenken Rolph Pagano

Alles (z)onder controle Rolph Pagano

Burn-out is een keuze Rolph Pagano

artikelen van auteur:
Coachen op drijfveren met de V-Cirkel

bron: www.menscentraal.nl