20 januari 2009
mens als kuddedier

De evolutie van het kuddedier mens

Piet Weisfelt

oprichter van Weisfelt & Partners, verzorgt opleidingen en trainingen voor professionals die zich bezig houden met advies en begeleiding

Meer info:

De wetten van stam / druk 1 Op weg naar gezondheid / druk 3   Persoonlijk leiderschap / druk 4   Nestgeuren / druk 8   Hoe heb ik je lief / druk 3   De geheimen van de groep / druk 3 .

boeken >> links >>

In dit artikel ga ik in op een aantal thema’s die gebonden zijn aan de mens en zijn geschiedenis. In het eerste deel benoem ik een aantal kenmerken van de menselijke evolutie met de daaraan verbonden dilemma’s van de moderne mens. Vervolgens bespreek ik de uitdagingen waar deze dilemma’s de mens mee confronteren.

Tenslotte geef ik een korte aanduiding van de weg waarlangs men deze uitdagingen aan kan gaan: een verdere ontwikkeling van bewustzijn en spiritualiteit. Deze ontwikkeling brengt ons uiteindelijk tot liefde, tegelijkertijd de bron van menselijke ontwikkeling en het perspectief voor de toekomst.

Wat is de mens? Het is altijd weer aardig de reacties waar te nemen die plaatsvinden als deze vraag gesteld wordt. Veelal ook wordt de vraag opgevat als een individuele uitdaging. Men gaat dan nadenken over de mens als individu. Met het benoemen van kenmerken van de enkeling probeert men dan de soort de beschrijven. Afhankelijk van het wetenschapsgebied van waaruit men deze vraag onder ogen ziet zullen er zeer verschillende omschrijvingen gemaakt worden. Iedere definitie belicht een aspect en doet de werkelijkheid tekort.

Dit alles is een blijk van de invloed van de moderne technologie. Het heilige feit, het bewezen wetenschappelijk gegeven, de beschreven werkelijkheid is de bril waardoor we de mens waarnemen. Het wetenschapsgebied van waaruit we opereren bepaalt wat we waarnemen. Wat zouden we waarnemen wanneer we de mens eens zagen in de bedding van zijn geschiedenis?

Vanuit de historie gezien kan men wellicht stellen dat de mens een voorlopig eindstadium van de evolutie is, een wezen dat een gelaagdheid in zich draagt van het meest primitieve dier tot de moderne mens.
De mens is niet alleen historisch, maar ook psychologisch bepaald. De mens draagt de geschiedenis van de generaties voor hem met zich mee. Hij kan nieuwe kennis verwerven door te leren. Deze kennis vult echter geen onbeschreven blad. Zij is een aanvulling op de kennis die de mens van talloze vorige generaties heeft meegekregen, ook al is hij zich dit weten vaak niet bewust.

De mens is ook sociaal bepaald. Wij zijn kuddedieren. Fysiek, psychologisch en zeker ook spiritueel is hij gebonden aan andere mensen. In biologische termen benoemd is de mens een kuddedier, gedoemd te sterven als hij de kudde verlaat. De mens is gebonden aan zijn soort.

Generaties

De mens leeft niet alleen bij de gratie van zijn huidige groepsgenoten, hij leeft ook bij de gratie van de talloze generaties voor hem. In die generaties zijn de lessen opgedaan die hij nog altijd gebruikt voor zijn overleven. Door de generaties heen is er een weten ontwikkeld dat ieder mens met zich meedraagt. Het is het weten van de soort, het weten van de mens. Het is het weten van de cultuur waar hij deel van uitmaakt. Het is het weten dat voortkomt uit de oudste groepen waar de mens ooit in leefde. Het is een weten dat bewust en vooral ook onbewust tot in onze tijd in opeenvolgende generaties wordt doorgegeven. Tegelijkertijd is het een weten dat zo tot de menselijke soort behoort dat het niet eens hoeft te worden aangeleerd. Het is er al, omdat het er altijd al in de vele tienduizenden jaren die de mens bestaat is geweest. Het is het weten van de soort.

Een volgend kenmerk van de mens is zijn fysieke beperking in verhouding tot de meeste zoogdieren. Het enige ‘extra’ dat de mens met zich meebrengt is het feit dat hij een tweepoter is, een opponeerbare duim heeft en een veel verder ontwikkelde neocortex. En daar komt het wezenlijke verschil tussen mens en dier naar voren: de mens is geestelijk hoogontwikkeld, ondanks al zijn dierlijke restanten. Zijn vermogen van denken en voelen is, met het gebruik van een gedifferentieerde taal, onderscheidend voor de mens.

Deze vermogens hebben de mens in staat gesteld tot een technologische ontwikkeling die ontzagwekkend genoemd mag worden.
Onze samenleving is steeds meer een technologische samenleving. Wetenschap en techniek beïnvloeden de maatschappij diepgaander dan we vaak beseffen. Zij brengen ons zegeningen en vervloekingen, genezing en vernietiging, welvaart en milieuproblemen, rijkdom en afbraak, communicatie en vereenzaming, toenemende stress en vrije tijd.

De invloed van de technologie siepelt door ons wezen als bloed door ons vatenstelsel. Zij lijkt onbeheersbaar. Zij is de mens, die haar zelf iedere dag weer schept, de baas. Zij bepaalt de plek van ieder individu, de samenstelling van systemen. Zij vormt de context waarbinnen het systeem functioneert.

Zo kan men de mens zien als een wezen dat door twee schijnbaar tegengestelde krachten wordt verscheurd. Aan de ene kant is daar de mens die gebonden is aan het weten dat hij meeneemt uit zijn oorsprong, aan de andere kant is hij gebonden aan de vloek en de zegening van de moderne technologie.

Gevolgen

Wanneer we de gevolgen van deze invloeden beschouwen, valt het volgende op:

Toenemende massificatie

Er is een toenemende massificatie. Moderne systemen worden steeds groter. Groei van het systeem lijkt een doel in zichzelf te worden, zonder dat men het waartoe ter discussie stelt. Dit geldt voor bedrijven evenzeer als voor overheidsinstellingen. Steeds duidelijker wordt waarneembaar dat deze massaliteit tot grote problemen leidt. Op het eerste gezicht lijkt de groei van het systeem soms noodzakelijk. Zo wordt het systeem immers effectiever en concurrerender. Maar al te vaak wijst de praktijk anders uit. Wat aan efficiency gewonnen lijkt te worden, wordt driedubbel verloren door een gebrek aan betrokkenheid.
Aan de andere kant kan men spreken van een explosieve toename van de productiviteit, zodat de welvaart in de westerse wereld onvoorstelbaar is toegenomen.

Toenemende anonimiteit

Gebonden aan deze schaalvergroting groeit de anonimiteit van relaties. Als gevolg van de toenemende massaliteit worden de relaties die mensen binnen deze systemen met elkaar aangaan, anoniemer en functioneler. De andere medewerker wordt een collega functionaris in plaats van een collega. Wij weten wellicht hoe hij werkt, maar hebben er geen idee van hoe hij leeft. De sociale controle die voorheen de individu kon kortwieken, maar evenzeer op het rechte spoor kon houden, is verleden tijd. De anonimiteit werpt ons terug op een verantwoordelijkheid die velen niet aankunnen. Ze brengt ons de bittere eenzaamheid van de massaliteit.
Tegelijkertijd is er voor vele groepen zoveel meer vrije tijd beschikbaar om relaties aan te knopen.

vervolg van artikel:

<< Previous    [1]  2  3  4    Next >>