28 september 2010
leidinggeven

Hun zien het verkeerd

onderstroom, patronen en
mechanismen in organisaties

Steven de Groot & Nicoline Mulder

resp. adviseur bij onderzoeks- en adviesbureau KULTIFA,  schrijver en ondernemer

en zelfstandig adviseur en oprichter van Mulder Projectmanagement en auteur van diverse boeken over projectmanagement

Boeken

.  Hun zien het verkeerd Steven de Groot, Nicoline Mulder Schoonheid in organisaties Steven de Groot Kennis in uitvoering. Werkboek kennis-management Steven de Groot   GOED door MOOI  Projecten in de hand Nicoline Mulder De kleine prinses Nicoline Mulder, Fokke Wijnstra .

boeken >> links >>

Wat is de rol van verhalen in organisaties? Welke verschillende werkelijkheden nemen we waar? Hoe ontdekken we veelal onbewuste patronen in organisaties? Hoe kunnen we deze patronen benutten en veranderen?

Recent publiceerde je ‘Hun zien het verkeerd’. Waar gaat het over? 

‘Hun zien het verkeerd’ gaat over de onderstroom, patronen en mechanismen en organisaties. In zowel onze eigen advieswerk en uit het onderzoek dat we bij het IVA (Univ. Tilburg) verrichtten, zien we dat veel organisaties gevangen zitten in de vaak eigen gecreëerde patronen, die vaak onbewust zijn. Goed bedoelde geplande interventies mislukken veelal, omdat ze niet passen binnen de heersende patronen. In het boekje beschrijven we aan de hand van zeven alledaagse situaties zoals een vergadering, een ICT-implementatie en de dames van P&O welke patronen veel voorkomen in organisaties en hoe je deze kunt ontdekken, benutten en veranderen.

 

Klinkt ingewikkeld en lijkt verdraaid veel op het systeemdenken in organisaties. Is dat zo? 

Patronen ontdekken en dan met name de mechanismen (de motor in het patroon) daarbinnen is ingewikkeld. En ja, veel aspecten van het systeemdenken gebruikten theoretische onderbouwing. Maar dit denken staat nauwelijks stil bij de context en mechanismen die ene patroon vormen. Wij doen dat aan de hand van CMO-configuraties. 

CMO-configuraties? Wat zijn dat? 

CMO’s vormen het patroon. Het zijn de Context in een organisatie die te samen met het Mechanisme tot een Outcome leiden. Voorbeelden van mechanismen zijn Groupthink, 

Interdependentie of Self-fulfilling prophecy (‘Pygmallion effect'). We beschreven de vijftien meest voorkomende in organisaties. 

Het werken met CMO’s hebben we geleend uit de laatste generatie (beleids)evaluatie-onderzoek. Waarbij men uitgevoerd beleid reconstrueert aan de hand van CMO’s om te 

achterhalen waarom beleid wel en niet heeft (ge)werkt in welke context. 

Je noemt ook het Kritisch Realisme als grondslag CMO’s. Wat kunnen organisaties daarmee? 

Ik noemde al even de onderstroom in organisaties. In de onderstroom leven letterlijk de verhalen van medewerkers, rituelen, coalities tussen mensen en groepen, informeel leiderschap, conflicten, emoties en macht. Vaak is deze veel krachtiger dan de bovenstroom die bestaat uit als visiedocumenten, jaarplannen en allerlei spreadsheets.

En allerlei andere zaken die formeel geregeld zijn zoals regels, procedures, werkverdeling, prestatiecontracten, rapportagelijnen, financiën en producten. Het Kritisch Realisme is een wetenschapsfilosofisch perspectief balans wil herstellen tussen beschouwingen over het objectieve (de wetenschappelijke en enige waarheid: aspecten uit de bovenstroom) en over het subjectieve (de verhalen: aspecten uit de onderstroom).

Er bestaan volgens het Kritisch Realisme de volgende drie lagen of niveaus van werkelijkheid:

1. het empirische: ervaringen, indrukken en percepties (de onderstroom) die in de verhalen van medewerkers uitdrukking komen;
   
2. het 'feitelijke': evenementen, toestanden die in tijd en ruimte waarneembaar bestaan en de feitelijke kenmerken van de context (de C van de CMO als de bovenstroom, het aantal mensen in een groep en man-vrouw-verhouding;
   
3. het 'niet-feitelijke': 'reële' of het meer duurzame structuren, generatieve mechanismen (de M van de CMO-configuratie), krachten en tendensen.

Het onderscheiden van deze drie niveaus, de gelaagdheid van dimensies van werkelijkheden, is een belangrijk kenmerk van het Kritisch Realisme. Het erkent daarmee de verscheidenheid van werkelijkheden én de relaties daartussen. We noemen dit de ‘driedimensionale werkelijkheid’. We kijken met een 3D-bril naar wat er gebeurt in een organisatie en hoe de drie werkelijkheden samen een patroon vormen.

Wat heeft dat met patronen te maken? 

In een CMO (een grafisch voorstelling) komen door middel van doel-middel- en oorzaak-gevolg verschillende werkelijkheden (3 dimensies) in de onderstroom en bovenstroom samen. En kan een organisatie zich bewust worden van een vaak onbewust patroon waarin ze gevangen zit.
 

Ik kom in de literatuur ook CIMO’s tegen. Is dat hetzelfde?

Ja, dit zijn CMO’s waarbij de I van interventie is toegevoegd. De ‘school’ die CIMO’s gebruikt gaat uit van een organisatie-design. Maakbaarheid is een belangrijk kenmerk. Sociaal wetenschappers en beleidsonderzoekers beschouwen het werken met CMO’s als een bewustwordingsinterventie. Als de organisatie haar eigen patroon (h)erkent, is zij ook wel in staat om dit patroon te ontregelen en met elkaar nieuw patroon (CMO) te ontwerpen. Niet voor niets spreken ze over het REconstrueren van een nieuwe CMO vanuit een bestaande CMO. Veranderen begint bij het bewust worden en erkennen van de eigen patronen.
 

En nu verder? 

Lezen en aan de slag met je patronen in je organisatie! Werken volgens de 4 stappen: 

1) Luisteren naar verhalen
2) Formuleren van de richtinggevende vraag
3) Duiden van het patroon in context, mechanisme en outcome 

4) Benutten en veranderen van patronen.

Er is een (organisatie)wereld te winnen……
 

Meer informatie, zie: Hun zien het verkeerd (pdf)

Artikelen over een vergelijkbaar onderwerp:
schoonheid in organisaties
De wereld van de opdrachtgever - projectmanagement
levend werken: passie en bezieling
toewijding als drijfveer
inspireren in plaats van motiveren

Even voorstellen: Nicoline Mulder

Nicoline Mulder (1967) is zelfstandig adviseur en oprichter van Mulder Projectmanagement. Zij studeerde Technische Bedrijfskunde aan de Technische Universiteit Eindhoven, waar zij nu tevens promovendus is. De studie Arbeids- & Organisatie-psychologie volgde zij aan de Open Universiteit. Deze studies dreven haar als vanzelfsprekend naar het vakgebied van training en advies, en specifiek naar het managen van projecten.
Van begin af aan heeft zij met name organisaties geadviseerd op het gebied van projectmanagement. Zij was directeur, programmamanager en management-consultant van een management-trainingsbureau waar zij, naast het leiden van de onderneming, trainingen ontwikkelde en verzorgde zoals projectmanagement, projectcommunicatie, leidinggeven aan een projectteam en de relatie met de opdrachtgever.

Sinds 2001 heeft zij haar eigen bureau om haar persoonlijke visie op dit gebied beschikbaar te stellen aan organisaties, met name in technisch georiënteerde omgevingen. Nicoline werkt vooral aan de ontwikkeling van projectmanagers en andere projectwerkers o het persoonlijke en interpersoonlijke gebied.

Sinds anderhalf jaar werkt zij in promotieverband, onder begeleiding van Mathieu Weggeman, aan de Technische Universiteit Eindhoven aan het ontwerp van een op waarden gebaseerde benadering voor projectmanagement.

Zij is auteur van een aantal boeken zoals; ‘Help, ik heb een opdrachtgever’, ‘Als de projectmanager gaat communiceren’ en ‘De Kleine Prinses’. 

De kleine prinses Nicoline Mulder, Fokke Wijnstra

Als de projectmanager gaat communiceren Nicoline Mulder

Help, ik heb een opdrachtgever! Nicoline Mulder

Projecten in de hand Nicoline Mulder

artikelen van auteur:
De wereld van de opdrachtgever - projectmanagement
Hun zien het verkeerd - onderstroom, patronen en mechanismen in organisaties