20 mei 2009
Grip krijgen op Leiderschap

- vervolg -
Mentaal Verzuim
Verlies van vermogen. Juist nu.

Hans Visser

Organisatievitalisator© en Directeur van United Sense

Collectief Mentaal Vermogen

Wel aanwezig maar onbenut vermogen in organisaties, tussen mensen, is vergelijkbaar met ‘een bak hersencellen waartussen de verbindingen niet meer open en vrij functioneren’. En meer mechanisch vergelijkbaar met een uurwerk waarin ieder mens een afzonderlijk radertje vormt dat onvoldoende -scherp getand op elkaars functie afgestemd - meer in elkaar grijpt.

En dat voelen organisaties. Ze missen dat vermogen. In de management informatie maar kunnen er de vinger niet achter krijgen. HRM probeert er grip op te nemen door het functioneel anders inrichten van de organisatie of door herformulering van taak en functieomschrijvingen. Of in het nog krachtiger toezien op de frequentie van de POP-gesprekken door lijnmanagement. Maar daar zit het niet in. Organisaties proberen hun potentie te ontsluiten door het benoemen van uitdagende kernwaarden. Maar als je medewerkers daarop bevraagt, lachen ze meewarig en antwoorden: “waarom zullen wij ons aan die kernwaarden houden als ‘de organisatie’ zelf die met voeten blijft treden?”

Structureel stellen wij vast in onze onderzoeken en behandeling van dit interessante productiviteitsbepalende fenomeen vast dat het Collectieve Mentaal Verzuim in organisaties ongemerkt kan oplopen tot wel 45%! Zeker in die organisaties die wat groter zijn, waar veel met informatie wordt gewerkt, hiërarchie formeel van aard is en politiek gedrag welig kan tieren. Percentages die alle betrokkenen zelf in die omvang aangeven waarbij de hoogst genoemde percentages door de werkvloer worden opgegeven. En naarmate we dat hoger in de organisatie opnemen worden vreemd genoeg steeds lagere percentages genoemd!

Op halve kracht

Dat betekent dus dat zulke organisaties bijna op halve kracht draaien en veel financieel vermogen verliezen, terwijl de bestuurders ervan degene zijn die daaromtrent het meest onwetend zijn. Wat in één op één gesprekken en kleinere groepssessies openlijk, weliswaar met pijn, wordt herkend en erkend maar in grotere, en dus onveiliger, verbanden wordt gebagatelliseerd en ontkend. Want pijn doet hét. Je werkt er namelijk wel. Je bent er (door het fenomeen weliswaar erg ineffectief, maar toch) apedruk, je brengt er het grootste deel van je leven in door en je wilt ook nog trots op je werk én je zaak kunnen zijn. Iedereen voelt de spanning en de emoties die hierin liggen.

Emotieloos

Maar emoties, die mogen er niet zijn, er moet gewerkt worden. Doorgaan, tijd is geld. We moeten slimmer en harder werken. We moeten de vergrijzing de baas worden. Niet beseffende dat we onderwijl heel gewoon gewoon hetzelfde blijven denken en doen. Dat we onze organisatiecultuur de schuld blijven geven van alle tegenvallers en ellende die ons overkomt. Om vervolgens niemand verantwoordelijk te houden noch te maken voor een gezonde(re) organisatiecultuur. Onderzoeken blijven stug aangeven dat meer dan driekwart van de projectmatige pogingen iets te veranderen en te verbeteren (veelal verbeterprojecten, bezuinigingsoperaties en reorganisaties) verzanden in het moeras van de stille onuitgesproken weerstanden op top- én werkvloerniveau. Die naar elkaar blijven wijzen. Afgesloten voor weerstanden die 100% vergelijkbaar zijn met het menselijk weerstand- en immuumsysteem dat die mens gezond probeert te houden. Dat menselijke verdedigingssysteem dat hen ongevoeliger heeft gemaakt voor gevoeligheden die weleens te dichtbij kunnen komen.

Een organisatie is niet slechts een verzameling mensen met functies en een doel. Een organisatie is net zo’n organisch systeem als de individuele mens. Maar dat moet je durven en zo willen zien. Een manager die het liefst op controle en beheersing stuurt blijft zijn organisatie het liefst overzichtelijk zien als ‘een groep mensen’ – radertjes - die iets moeten doen. Dat is controleerbaar en voor zijn gevoel beheersbaar maar dood de invoel- en de inzetbaarheid.

HRM kan er niet bij

Zo’n manager of HRM-er zal er dan – zo kijkend en doend - echter nooit alleen uit kunnen halen wat erin zit. Als in de top leiderschap met mooie bedoelingen en woorden wordt bediscussieerd maar daaronder in de organisatie management en leiding zó wordt gestuurd, zullen krachten en verwachtingen tegen elkaar in blijven werken. Dan zullen individuele gedachten, meningen en overtuigingen nooit kunnen fuseren tot één krachtige beweging waarin constructieve emoties en gevoelens nooit de draaggolf kunnen worden van de slagkracht die organisaties juist nu hard nodig hebben. Het Collectief Mentaal Verzuim is de hoofdoorzaak van toenemende werkdruk. Het navrante daarvan is dus dat mensen daarin zowel dader als slachtoffer zijn en HRM daar niet goed raad mee weet.

Een wereld van vermogens

Er is dus een wereld van vermogen te winnen als voor gaande open en eerlijk herkend en erkend gaat worden. Die organisaties, die leiders en die HRM-professionals die dat vanuit kracht durven te doen zullen boven de zuigende werking van deze crisis uit gaan stijgen. Zij zullen het doel van deze crisis begrepen hebben. De rest zal moegestreden in de neerzuigende werking wegglijden. Zij zullen, als de externe factoren weer wat mee zullen gaan zitten, weer gewoon ‘gewoon’ de draad oppakken van wat we al te lang met z’n allen normaal zijn gaan vinden. Op weg naar de volgende in- of externe crisis als we van deze niks hebben geleerd.

Wake up

En weet je wat de grootste dooddoener is, als je dit hebt kunnen en willen uitlezen, om dan te roepen: “Wat een negatieve benadering zeg, je kunt toch ook kijken naar het half volle glas, wat wel goed gaat!” Want weet je wie dat dan tegen jou heeft gezegd? Jouw eigen immuum- en weerstandsysteem die deze werkelijkheid niet meer kan managen omdat het al te lang overbelast is geweest door te lang aanhoudende stress waar jij je eigen denken en doen al te lang op hebt aangepast, al roepende dat je ‘toch vooral naar de positieve dingen in het leven moet kijken’. Nou, ga dat dan maar doen als je dadelijk te horen hebt gekregen dat ook jij er maar even uit moet omdat de klanten jouw zaak te duur en te onaantrekkelijk zijn gaan vinden. Ga dan maar rustig afwachten tot vanuit eenzelfde manier van denken en doen de volgende structuurreorganisatie wordt afgekondigd waarna mensen gewoon weer hetzelfde blijven denken en doen. Kijk er dan niet raar van op dat dan gewoon weer hetzelfde zal gaan gebeuren.

Reorganiseer eerst het denken!

Als je meer toekomstperspectief met meer zekerheden wilt, mobiliseer dan je moed en ga vierkant staan achter wat we hier provocatief bespreekbaar maken en ga jij jouw organisatie wakker schudden voor dit besef. Want bang dat jij, al roepend, de eerste bent die er dan uit zal worden gestuurd is juist nu niet meer relevant. Juist nu verlaten de beste mensen uit zichzelf die organisatieculturen waarin geloof en vertrouwen perspectiefloos verder zullen verpieteren omdat men dat aldaar veel te zachte, te weinig concrete, en dus waarde(n)loze waarden blijft vinden.

Verwacht dus van anderen niet iets anders
als je zelf hetzelfde wilt blijven doen

vergelijkbare onderwerpen:
integraal verzuimmanagement: meer vingers aan de polsen van de organisatie
helft verzuimers ziek door ziekmakende leidinggevenden
ons brein en besluitvorming
bedrijfscultuur: cultuur is mensenwerk

bron:  www.menscentraal.nl