Naar een organisatie van sprookjes - Sprookjes: van leugen naar inspiratiebron-Menscentraal.nl

Twee jaar geleden is mijn boek Waarom managers in sprookjes geloven uitgekomen. De centrale stelling in dat boek is, dat er in organisaties veel sprookjes in omloop zijn en dat dat knap lastig is. Mensen vertellen niet ‘de’ waarheid, maar iets dat ze graag zouden willen, iets dat ze beter uitkomt, of iets dat ze jou willen laten geloven.

De wereld davert van de management schandalen, waarin managers onwaarheid vertellen tot hun eigen (financiële) voordeel. De kredietcrisis suist nog in onze oren, met onmogelijke financiële producten (CMO, CLO, CDO en de rest), uit hun krachten gegroeide banken (Icesave) en regelrechte oplichting (Madoff). Maar daarnaast zijn er allerlei kleinere schandalen (Fortis: overmoedig denken, Shell: opgekrikte reserves, AHOLD: opgekrikte deelnemingen, etc.). Niet alleen managers vertellen sprookjes ten eigen bate. Ook in ons privéleven veranderen we de wereld, zodat hij ons beter uitkomt, vaak zonder het zelf te weten. Ten dele komt dat, omdat onze waarneming en ons geheugen gebrekkig zijn.

Om makkelijker te kunnen reageren op onze omgeving ontwikkelen we ‘schema’s’. Dat zijn onze ideeën over de wereld om ons heen. Wij nemen vervolgens waar wat past in de door die schema’s. Schema’s passen in wat de ‘cultuur’ van onze groep ons geleerd heeft. Dus waar de SP’er ‘uitbuiting van de arbeider door de kapitalist’ waarneemt, ziet de bankdirecteur een ‘gerechtvaardigde beloning voor het steunen van de economie’. Afgezien van een enkeling is er geen sprake van schurken die de wereld bestelen, maar van mensen die een bepaalde kijk op de wereld hebben en daarnaar handelen.

Een vergelijkbaar probleem hebben we met ons geheugen. In feite hebben mensen geen ‘geheugen’ in de zin dat onze waarnemingen worden opgeslagen (zoals een computer of een fototoestel dat doen). Een herinnering is een ‘reconstructie’. We vegen allerlei zaken bij elkaar, waarvan we denken dat ze bij de herinnering horen. De herinnering wordt gekleurd door de schema’s die door andere herinneringen en onze groepscultuur bepaald worden. We maken de herinneringen ‘passend’. Ik ben dat ‘sprookjes’ gaan noemen.

Sprookjes zijn niet altijd slecht. Denken wij aan ‘I have a dream’ of ‘yes we can’.
Sprookjes kunnen inspireren, houden de moed erin en zorgen ervoor dat we meer kunnen presteren dan we altijd dachten. De ‘American Dream’ van krantenjongen tot miljonair is ook zo’n sprookje. We hoeven in het dagelijks leven niet te weten, dat het sprookje maar voor een enkele krantenjongen opgaat.

Sprookjes zijn er, maar onze organisaties doen net alsof dat niet zo is. We werken met strategieën, business plannen en werken die operationeel uit. Onze accountants rekenen de rentabiliteit uit en geven een forecast. We doen daarbij net alsof we weten wat er aan de hand is, alsof onze modellen de werkelijkheid accuraat beschrijven, maar dat is natuurlijk niet zo. Zo zeggen commentaren op de kredietcrisis meer over de culturele achtergrond van de commentator dan over de werkelijkheid waarin we ons bevinden. Werkelijk creatieve ideeën over de gevolgen van deze crisis en die veel grotere crisis, klimaat en milieu, zijn zeldzaam. Ze zijn er wel, maar blijven beperkt tot een kleine kring, omdat er geen ‘mainstream cultuur’ is waar ze in passen.

De opgave waar we voor staan, in onze organisaties en in de manier waarop we met elkaar omgaan, is rekening te houden met de mens zoals die is, met de sprookjes die ons bestaan bevolken. Hoe kunnen we de beperkingen van waarneming en geheugen een plaats geven in de organisatiekunde? Hoe kunnen we sprookjes gebruiken om het bedrijfsbeleid te optimaliseren naar alle stakeholders, dus ook de werknemers en het milieu? Dat is wat mij bezighoudt en waar ik graag met andere mensen verder aan wil werken.

Stef Blom is van oorsprong Elektrotechnicus, maar zwerft al zijn hele leven door werkzaamheden waarin hij bezig is om samen met andere mensen hun kijk op hun werk te veranderen. Als opleider didactische vaardigheden aan de universiteit Leiden, om docenten van de universiteit een ander beeld te geven van het opleiden van studenten: wat wil je daarmee bereiken, hoe doe je dat? Als onderwijskundig medewerker aan de Open universiteit, om te helpen cursussen te maken waardoor mensen ‘op afstand’ waardevolle ervaringen kunnen opdoen.

De laatste 20 jaar is Stef Blom onder de naam Ondersteuning in Management bezig geweest om met projectmanagers een visie te ontwikkelen op projectmanagement. Hoe kunnen we het beste projecten uitvoeren, welke barrières moeten we daarvoor binnen bedrijven overwinnen, hoe kunnen lijnmanagers en opdrachtgevers overtuigd worden van het belang hiervan?

Daarbij gaat het niet om hemelbestormende methoden, ondersteund door procedures en computersystemen, maar over de manier waarop we over ons werk nadenken: doel en resultaat, de beste weg om tot de resultaat te komen, de manier waarop we optimaal gebruik maken van de kennis en vaardigheden binnen ons team.

Projectmanagement staat natuurlijk niet als een eiland in onze organisaties. Daarom is het belangrijk om inzicht te ontwikkelen in de wijze waarop organisaties functioneren. En dat leidt dan weer tot een boek als ‘waarom managers in sprookjes geloven’.

Maar intussen blijf ik natuurlijk wel cursussen projectmanagement geven.

waarom_managers_in_sprookjes_geloven
Waarom managers in sprookjes geloven
Stef Blom

www.stefblom.nl

artikelen van auteur:
Naar een organisatie van sprookjes - Sprookjes: van leugen naar inspiratiebron