18 mei 2007
Socratisch Coachen

Socratisch Coachen

“Mensen willen wel veranderen,
maar niet veranderd worden”

Hilde Veraart

Veraart interim management & advies en
auteur van boeken over Socratisch Coachen

Wie hoort ze niet op zijn tijd? Uitspraken als: “ik kan er niet meer tegen”, “die man is niet geschikt voor zijn functie” of “het heeft geen zin, de cultuur hier verander je toch niet”. Het is verleidelijk dan op iemand in te praten; meestal tegen beter weten in. Een oud volksgezegde luidt: “Advies geven heeft geen zin: “intelligente mensen hebben het niet nodig; domme mensen luisteren niet”.
Advies geven, suggesties doen, oplossingen aanreiken: het zit nu eenmaal in de menselijke natuur. Omdat we willen helpen, of omdat de tijd ons ontbreekt er eens goed voor te gaan zitten. Human resources Managers, managers en ook coaches zijn eraan gewend om snel te moeten denken: een snelle probleemanalyse, een snel beeld van de oorzaken en daarmee ook van de oplossing. Zodat we gaan sturen in de richting die ons goed lijkt en loodsen iemand aan de hand van vragen in die richting. Wat daarbij vaak vergeten wordt, is dat die probleemanalyse wordt gemaakt vanuit ons eigen referentiekader: onze eigen ervaring, opleiding en positie. Wat goed voor ons lijkt, is niet persé goed is voor een ander. Ik heb ervaren dat mensen heel goed in staat zijn om zelf te bepalen wat goed voor hen is, met de hulp van de juiste, onbevangen, vragen.

Socratisch coachen

Er is maar een manier waarop we iemand werkelijk kunnen helpen om te veranderen, en dat is om hem door vragen zelf actief aan het denken te zetten. Socratisch coachen is vooral geschikt als iemand vast zit in diepgewortelde overtuigingen, die iemand hinderen of blokkeren in zijn functioneren. Met socratisch coachen brokkelen die overtuigingen langzaam af en komen er nieuwe perspectieven voor in de plaats.
Nieuw is socratisch coachen zeker niet! De aanpak is gebaseerd op het model van de Rationeel Emotieve Training (RET), dat al in de jaren vijftig door Albert Ellis is ontwikkeld. In de RET en bij het socratisch coachen wordt veel gebruik gemaakt van socratische vragen. Wie anders dan Socrates leerde ons, zo’n 2500 jaar geleden, de kunst van het vragen stellen?  Socrates werkte vanuit twee belangrijke principes. Het eerste is dat hij met zijn vragen iemands visie toetst op houdbaarheid. Het tweede principe is dat Socrates vragen stelt vanuit een oprechte nieuwsgierigheid en verwondering: “socratische onwetendheid”. Socrates was altijd op zoek naar kennis en inzicht, en nam niets als bekend of vanzelfsprekend aan.
Het enige dat misschien nieuw is, is de systematische manier waarop deze twee peilers: RET en socratische vragen, bij het coachen worden gebruikt.

De invloed van irrationele gedachten

De RET gaat ervan uit dat irrationele gedachten bijdragen aan emotionele problemen, en dat we die daarom het best kunnen aanpakken door het denken te veranderen. Alle voorkomende irrationele gedachten zijn terug te voeren op moeten, op eisend gedrag:
1. Ik moet (het goed doen, gewaardeerd worden)
2. Anderen moeten mij eerlijk en netjes behandelen
3. Het leven moet aangenaam en comfortabel zijn.
Deze vormen van MOETEN zijn een bron van menig probleem in het werk, bijvoorbeeld: angst om gepasseerd te worden, overmatig perfectionisme, alles onder controle moeten hebben, anderen de wet voorschrijven, risico of verantwoordelijkheid mijden, uitstelgedrag of het gemakkelijk berusten in ‘zo ben ik nu eenmaal’.

Anders gezegd: niet de gebeurtenis (A) roept bepaald gedrag (C) op, maar de betekenis die iemand daaraan toekent. Neem als voorbeeld een gedwongen ontslagaanzegging bij een reorganisatie. Voor de een is dit het einde van zijn wereld, hij is bang dat hij nooit meer aan een baan komt. Een ander bindt juridisch de strijd aan en de derde vraagt, heel pragmatisch, om outplacement.

Het model in de RET is als volgt:

model: RET

Het is een belangrijke stap om de gedachten (B), voorzover deze irrationeel zijn en iemand blokkeren, goed en volledig boven tafel te krijgen. Pas dan kunnen die gedachten getoetst of uitgedaagd worden (D). Vervolgens wordt de ander in beweging gezet om de situatie vanuit nieuw denken waar te nemen. Als iemand zijn irrationele denken in rationeel denken heeft omgezet, kan de stap naar fase E worden gezet: nieuw gedrag. Rationeel denken wil overigens niet zeggen dat iemand de situatie niet lastig hoeft te vinden. Ontslag aangezegd krijgen roept altijd hevige emoties op. Het gaat erom dat iemand daar adequaat mee omgaat. Rationeel denken en gedrag betekent in de RET, anders dan in het dagelijkse spraakgebruik, dat iemand niet meer in zijn functioneren geblokkeerd wordt. Ik ga nog even terug naar het voorbeeld waarin drie mensen niet-verwijtbaar maar op economische gronden collectief ontslagen worden. Voor de een is het een ramp: zijn leven stort in, het is een ramp voor hem. Het komt nooit meer goed!  Deze man wordt geblokkeerd in zijn functioneren. Wie bij een collectieve ontslagronde, niet verwijtbaar ontslag krijgt en herstel van de dienstbetrekking vordert, vecht wel, maar tegen beter weten in. Ook hij wordt geblokkeerd. Alleen de derde persoon, die de situatie aanvaardt en daarmee verder wil, wordt niet geblokkeerd. Dit is rationeel gedrag.

vervolg van artikel:

<< Previous    [1]  2  3    Next >>