28 september 2010
cradle-to-cradle

Stel positieve doelen, ook in milieubeleid

Cradle-to-Cradle betrekt op een nieuwe
manier mensen bij duurzame ontwikkeling

Marieke van der Werf

adviseur duurzame ontwikkeling en
auteur van Cradle to Cradle in bedrijf

Jarenlang is de milieudiscussie gedomineerd door schuldgevoel. Wij mensen veroorzaken de milieuproblemen, wij consumeren en produceren ten koste van de aarde en  onze ecologische voetafdruk is veel te groot. We stellen ons eigenbelang boven het collectief belan (waarom zou ik de auto laten staan als de buurman wel…) en denken liever aan de korte termijn beloning dan het langere termijn belang (niet investeren in dure zonnepanelen waarvan ik pas over tig jaar het financiële voordeel merk).  

We beseffen wel dat we de planeet te kort doen, maar zijn onvoldoende gemotiveerd of bij machte er echt iets aan te doen. Het schuldgevoel dat vervolgens begint te knagen, kunnen we alleen verminderen door het milieuprobleem te bagatelliseren of te ontkennen.

‘Schuld’ vraagt om boete. Maatschappelijke organisaties en overheden komen dan ook met een breed instrumentarium om milieubelastende activiteiten te beperken. Er zijn reductiedoelstellingen, beheersmaatregelen, beperkende vergunningen, bestraffende fiscale regels etc. om bedrijven en burgers op het rechte spoor te houden. ‘Consuminderen’ wordt gepropageerd  en van een goedkoop retourtje Barcelona word je toch niet gelukkig.

Bijna elk kind in Nederland wordt geleerd dat de grote mensen bezig zijn de aarde te verpesten en op de jaarlijkse warme truiendag ervaren ze dat de verwarming een graadje lager kan.

Is dat verkeerd? Nee, verminderen, reduceren en beperken van de gevolgen van onze leefstijl levert heel wat op. Water, bodem en lucht zijn de afgelopen jaren schoner geworden, het gat in de ozonlaag wordt kleiner, de investeringen in duurzame energie nemen toe. Om maar wat te noemen.

Is het voldoende? Ik vrees van niet. Ten eerste: wat wij hier op kleine schaal voor elkaar krijgen wordt teniet gedaan door de groei van de bevolking en de economische groei in ontwikkelingslanden. Ten tweede: Op een gegeven moment komt er een eind aan de mogelijkheden tot verminderen van milieudruk.

Elke vorm van reductie heeft een bodem, minder slecht is in feite nog steeds ‘slecht’. En ten derde: de strategie van verminderen, reduceren en beperken werkt tégen de menselijke natuur, die over het algemeen is gericht op groei en ontwikkeling.

Eén van de redenen die mij enthousiast maken over het Cradle-to-Cradle concept, is dat het een ander appèl op mensen doet. Het vraagt hen niet te proberen minder slecht te zijn; het vraagt ze om hun vaardigheden, kennis, intelligentie in te zetten om waarde toe te voegen aan mens en planeet. Less bad isn’t good, is één van de uitgangspunten van Cradle-to-Cradle.

De bedenkers, William McDonough en Michael Braungart, stellen de positieve mogelijkheden van elk individu, tegenover de ‘morele plicht’ om minder slecht te zijn. Zij positioneren de mens als part of solution in plaats van het tradionele part of the problem.

Cradle-to-Cradle pleit voor een fundamentele systeemverandering, gebaseerd op voortdurend hergebruik van materialen (waste = food), snelle ontwikkeling van zonne-energie (renewable energy) en koppeling van (economische) groei aan de ecologische rijkdom van de aarde (celebrate diversity). Daaronder ligt een nieuw uitgangspunt voor milieubeleid: wij mensen zijn in staat om bij te dragen aan de gezondheid van de aarde.  

Als we auto’s ontwerpen die de lucht zuiveren in plaats van minder benzine gebruiken, als we huizen bouwen die mee energie opleveren dan ze verbruiken, als we verf ontwikkelen die fijnstof uit de lucht filtert, als we kunststof maken van CO2, als we afvalwater laten uitstromen dat schoner is dan het water waarop het geloosd wordt, als we …… .

Die nieuwe insteek brengt heel wat teweeg. In Nederland en daarbuiten. Implementatie van Cradle-to-Cradle in een organisatie, verandert de manier waarop betrokkenen naar hun product en proces kijken. Steelcase, leverancier van Cradle-to-Cradle kantoorartikelen, merkt hoe de cateraar wil voorkomen dat verpakkingsmateriaal verloren gaat, hoe de nieuwe beursstand volledig herbruikbaar wordt en hoe medewerkers elkaar tips en suggesties aan de hand doen. Afvalverwerker Van Gansewinkel hoort op hun bijeenkomsten dat bedrijven vragen stellen over elkaar afval: kan jouw restproduct, grondstof zijn voor mijn processen?

Toen op het volledig ‘vergroende’ terrein van Herman Miller in Michigan een overvloed aan wespen ontstond werd het personeel bijeengeroepen  om mee te denken over een oplossing. Een hobby-imker had het juiste antwoord: zet bijen in om op natuurlijke wijze de wespen te verdrijven.

Inmiddels produceert Herman Miller, naast Cradle-to-Cradle bureaustoelen, duizenden potten honing per jaar die het goed doen als relatiegeschenk. Als een ijsfabrikant overweegt om verpakkingen te ontwikkelen van biologisch materiaal dat iets later smelt dan het ijsje zelf, oppert iemand om aan die verpakking zaadjes toe te voegen van planten die met uitsterven worden bedreigd.

Als de projectontwikkelaars van Almere, inclusief de wethouder, door William McDonough worden uitgedaagd om te werken vanuit de gedachte dat bouwen met de natuur meer oplevert dan er tegen in, ontstaan totaal nieuwe ideeën, waarvoor niet alleen het projectteam, maar ook de gemeentelijke organisatie en de gemeenteraad enthousiast raken.

De directeur van een onderhoudsbedrijf, dat met partners in de branche op zoek is naar alternatieven die bijdragen aan de gezondheid van medewerkers en bewoners, zegt over het Cradle-to-Cradle proces: “het feit dat je met elkaar een droom deelt, bepaalt de richting en houdt energie in het proces.”

Cradle-to-Cradle is een permanente verbeteropgave. Het vraagt je om telkens te kijken naar wat beter kan; hoe je, door je activiteiten, kunt bijdragen aan de kwaliteit van mens en milieu en tegelijkertijd kunt groeien. Het werken aan die positieve agenda brengt een positieve impuls, zo leert de praktijk. Mensen voelen zich aangespoord in hun mogelijkheden en ontwikkeling. Zonder schuld, zonder beperking. Het stimuleert creativiteit, innovatiekracht en zelfstandig denken op alle niveaus. Dat is niet alleen goed voor onze aarde; het haalt ook het beste in mensen boven.

vergelijkbare onderwerpen:
Wat de mens tot mens maakt – ook in organisaties
Succesvolle keuzes maken door te sturen op je Succeskompas
heel de mens centraal
duurzaam vol vuur aan het werk

Even voorstellen: Marieke van der Werf

Marieke is medeoprichter van Nieuwe Maan. Inmiddels is zij niet meer als partner, maar als freelancer verbonden aan Nieuwe Maan. Ze werkt als manager van het landelijk programma natuur- en milieu educatie dat wordt uitgevoerd door Agentschap NL.

Daarnaast helpt Marieke als adviseur duurzame ontwikkeling overheden en bedrijven bij het vinden en in praktijk brengen van duurzame oplossingen voor (inter)nationale milieuvraagstukken. Dit doet zij onder andere door middel van trainingen Cradle-to-Cradle. Over dit onderwerp schreef zij het boek ‘Cradle to Cradle in Bedrijf’: 15 interviews met mensen die in Nederland met het concept aan de slag zijn.

E: Marieke van der Werf
S: www.nieuwemaan.nl

artikelen van auteur:
Stel positieve doelen, ook in milieubeleid - Cradle-to-Cradle

bron:  www.menscentraal.nl