14 februari 2007
domheid & macht

Domheid & macht

Aart Pijl

creatieve opschudder en interventiekundige bij Change Company

Stupid design?

We willen graag geloven dat de mens een perfect geproduceerde machine is. We willen geloven dat alle mensen van nature gelijk zijn. Voor professor Carlo Cipolla (1922-2000) van de Universiteit van Berkeley is het eenvoudig: ‘Sommige mensen zijn dom en anderen niet!’ Hij beweert dat los van geloof, ras, cultuur en opleiding en waar ook ter wereld er altijd een bepaald percentage domme mensen is. Volgens hem is er sprake van een natuurlijke verdeling, net als de hoeveelheid jongens en meisjes die geboren wordt ook altijd gelijk blijft. Dus ook in kringen van managers, professoren, studenten en politici, altijd en overal kan je domme mensen tegenkomen.

Wat is dom?

Cipolla heeft 5 wetten over domheid. In de derde wet staat zijn definitie van domheid: ‘een beslissing of handeling van een dom persoon levert anderen verlies op, terwijl hij er zelf ook niet beter van wordt, meestal zelfs slechter’. De kwalificatie ‘dom’ heeft dus niet te maken met de intentie van de persoon. Iemand kan het beste met je voor hebben, maar toch iets doen waar jij slechter van wordt en de domkop zelf ook. Denk bijvoorbeeld aan de baas die een medewerker wil sparen en hem daarom niet confronteert met de fouten die de medewerker in zijn werk maakt.
Dom gedrag is irrationeel van structuur en onvoorspelbaar. We willen dom gedrag verklaren vanuit economische, psychologische of sociologische perspectieven, maar dat lukt niet. Als het echt om domme beslissingen gaat, dan is het zonde van de tijd om naar verklaringen te zoeken. Dom gedrag valt niet met intelligentie te verklaren.

Domheid aan de macht

De domheid van een individu is op zichzelf al een probleem, maar het wordt pas echt erg als het om domheid gaat van mensen die macht hebben over het lot van vele mensen. Vaak zijn leiders te plaatsen in de categorie intelligent. De natuurlijke leiders, die als vanzelf aan de macht komen, hebben al het vertrouwen en laten een natuurlijk gevoel voor verantwoordelijkheid zien. Ze zorgen goed voor zichzelf en zorgen nog meer voor de ander; ze hebben hart voor het bedrijf en hun mensen. Deze leiders maken zich niet druk over macht, ze concentreren zich op de inhoud van hun werk omdat ze dat goed willen doen.

Maar niet alle leiders zijn natuurlijke leiders. Er zijn er ook die echt gulzig zijn naar de macht. De angst om de macht te verliezen kan leiden tot domme, irrationele beslissingen. Machtsdenkers verzamelen bijvoorbeeld ja-knikkers om zich heen, en om hun positie veilig te stellen zorgen ze dat de echte intelligentie in de organisatie zo ver mogelijk van hen verwijderd wordt. Machtsdenkers doen er alles aan om de machtsafstand zo groot mogelijk te krijgen en te houden. Een domme machtshebber kan zo veel schade aanrichten.

Eigenlijk zou er tussen mensen in een bedrijf zo min mogelijk sprake moeten zijn van machtsverschil. Managers overleggen dan met medewerkers, verzamelen informatie, krijgen feedback waardoor de kans op domme beslissingen als vanzelf kleiner wordt.

Maar niet alle medewerkers willen verantwoordelijkheid dragen en risico lopen. Het is niet alleen de manager die de machtsafstand bepaalt, soms zijn het ook de medewerkers die de manager op een voetstuk plaatsen, hem volgen tot het moment dat ze hem de schuld kunnen geven van domme beslissingen. Medewerkers zijn soms zo gemakzuchtig, lui of angstig om het oneens te zijn met de manager, dat ze de domheid van die manager onbewust ondersteunen of stimuleren.

Tips

• Als je te maken hebt met een domme leider, dan moet je eigenlijk wegwezen. Daar moet je niet bij willen werken en je moet ook niet het idee hebben dat je daar met intelligentie invloed op uit kunt oefenen.  
• Ben je een leider en wil je jezelf behoeden voor dom gedrag, dan is de belangrijkste tip: blijf in contact met je medewerkers, luister naar je medewerkers, wees nieuwsgierig naar hun argumenten en ervaringen. Zorg dat de afstand niet te groot wordt. Houd de drempel laag, zodat ze je direct aan durven spreken. 

Soortgelijke artikelen:

wat Nederlandse managers moeten afleren
ontwikkelingen in organisaties waar je niet echt vrolijk van wordt
beoordelingen mogen geen Russisch roulette zijn
helft verzuimers ziek door ziekmakende leidinggevenden

NB Het hele artikel met de titel: ‘Domheid , intelligentie en macht’ is te vinden op www.changecompany.nl/artikelen 

Even voorstellen: Aart Pijl

E:  info@changecompany.nl  
S: www.changecompany.nl

bron:  www.menscentraal.nl