15 september 2007
rol van organisatiecultuur

Hoe macho is de politiecultuur?
de rol van organisatiecultuur

Jacques Smeets

werkzaam bij de politie en initiator van www.deblauwediender.nl,
daarnaast auteur van diverse boeken

Dat is een vraag die eigenlijk niet gesteld hoeft te worden, want algemeen wordt aangenomen dat de politie een machocultuur is. Wie zijn die mensen dan die dat zo uitbundig roepen? Het zullen niet de politiemensen zelf zijn, want wie gaat nu over zichzelf openlijk zeggen dat hij een macho is? Dat zijn dus altijd anderen, mensen die buiten die organisatie staan en die een oordeel uitspreken over datgene wat zij zelf hebben ervaren of waarover zij ongevraagd een mening uiten.

Waar rook is, is vuur

Is machogedrag dan met zo'n smeulend vuurtje te vergelijken? Misschien wel, want het is er altijd en er zullen zich altijd onmiskenbare rookpluimen ontwikkelen, die soms de vormen van een rookgordijn aannemen zodat het machogedrag verhuld wordt in nevelen. Toch wordt er af en toe openlijk gesproken over de machocultuur in bepaalde beroepstakken en de politie ontkomt daar niet aan. Steevast gaat het dan over het verbergen van emoties, de tedere kant van de mens in dat uniform. Want hoe je het wendt of keert, politieambtenaren zijn en blijven mensen, stuk voor stuk. Zij hebben net zo goed te maken met verdriet, angst en vreugde als ieder ander mens.

Taboes

Taboes moeten doorbroken worden, is een andere eye-opener die zich aandient. In een rapport met de passende titel "Aandacht voor Mensen" (Kadans, 2000) werd o.a. vastgesteld dat binnen het politiekorps Limburg-Zuid tientallen collega's, buiten medeweten van de organisatie om, psychische hulp zochten en dat zij het op prijs stelden dat hun hulpvraag niet in de dossiers bij de werkgever terechtkwam.
Achter die harde bolster blijkt dan een kwetsbare persoonlijkheid schuil te gaan, die zijn gevoelige en tedere kant niet graag openlijk bekend maakt. Het zijn natuurlijke zeer pijnlijke ervaringen om in huilen uit te barsten bij een volgende confrontatie met de onnatuurlijke dood, om door collega's te worden uitgemaakt voor watje, om het verlies van een functie en/of status, of om voor de privé-omgeving de indruk te wekken dat jouw keuze voor het politieberoep een verkeerde was.

Mythen en vooroordelen

Taboes worden gevormd vanuit de oude gedachte dat thema's als seksualiteit, intimiteit, gevoelens e.d. binnenshuis gehouden moeten worden en dat die een ander mens niet aangaan, want zo heb je het geleerd van je ouders, die het weer van hun ouders hadden geleerd enz. Die cirkel kan uiteraard doorbroken worden, maar daarvoor zal de angst voor de confrontatie met jezelf overwonnen moeten worden. Voor politiemensen, die keer op keer beroepshalve in aanraking komen met geweld, agressie, onnatuurlijke dood, ernstige criminaliteit en waarvan hoge eisen en verwachtingen worden gesteld door de werkgever, collega’s en zeker ook door de eigen omgeving en de samenleving, is dat waarlijk geen eenvoudige opgave. Logisch dat dan muren worden opgetrokken, dat de tedere en kwetsbare kant wordt verstopt achter het gezamenlijke optreden in dat uniform, de autoriteit en het gezag.

Voor de zedenrechercheur zal het niet vanzelfsprekend zijn dat in een gesprek met een slachtoffer van incest of verkrachting gesproken gaat worden over zoveel intimiteit. Stel je maar eens voor, dat je zelf in een situatie verkeert waarin je op seksueel gebied met jouw partner ernstige problemen hebt. Een cursus zal daar weinig verandering in brengen. Wanneer speurders een verdachte van een gruwelijke kindermoord moeten verhoren, zal er veel van die tederheid en kwetsbaarheid a.h.w. uitgeschakeld worden. Het is niet zo moeilijk om je voor te stellen hoe complex het zal zijn voor een rechercheur, die zelf vader is van een kind van ongeveer gelijke leeftijd.

De knop omschakelen

Politiemensen krijgen regelmatig te horen dat zij de knop moeten omschakelen als je aan zo'n klus begint en wanneer je na einde dienst terug huiswaarts keert. Ik heb deze knop nooit gevonden, ondanks veelvuldig speurwerk. Toch hoor ik die uitdrukking nog steeds regelmatig gebruiken. Wellicht is het een knop die de deur opent naar die zg. machowereld, waar je in saamhorigheid met elkaar de emoties naar de een of andere fantasyworld kunt verbannen.

Het Bedrijf Opvang Team

Samen komen we er wel uit, we maken typische politiegrappen over die gruweldaden, vertellen aan elkaar de meeste sterke verhalen over wat we vroeger meemaakten en als je er dan nog niet uitkomt is er nog altijd het Bedrijf Opvang Team, een groepje welwillende collega's, voortkomende uit diezelfde organisatie en politiecultuur. Zij bieden je dan een luisterend oor voor die zachte emotionele kant. Toch heeft dit team een duidelijke functie, afgekaderd door wettelijke regelingen. Het wordt tegenwoordig ingezet bij een zg. top 10-lijst van ernstige gebeurtenissen en de leden zijn op afroep beschikbaar. Voordat je de kans krijgt te vervallen in die macho groepscultuur, wordt je de mogelijkheid geboden jouw emoties openlijk en oprecht te uiten aan iemand die daar oor voor heeft.

De essentie

Helmoed Wierda van het politiekorps Kennemerland schrijft in zijn werkstuk "In gesprek over de essentie van politiewerk" in zijn nawoord een zeer opmerkelijke zin, die door de Griekse wijsgeer Plato zou zijn uitgesproken. Plato had het over de poortwachters van de maatschappelijke vrede. Tegenwoordig spreken we over politiemensen. Hij zei daar letterlijk over:

"deze beschermers moeten al jong voorbereid en getraind worden op hun taak. Alleen mensen die beschikken over de vereiste intelligentie en bekwaamheid en die bovendien ten aanzien van de gemeenschap een sterk verantwoordelijkheidsbesef hebben, mogen geselecteerd worden. Het zijn mensen die het belang van de samenleving altijd voorop zullen stellen en zullen dienen. Het zijn geestelijk sterke mensen die zwaar getraind moeten worden, zodat hun handelen onder elke omstandigheid harmonieus en evenwichtig is."

Als ik dit zo lees, dan verwondert het mij niet dat de politie zich door de tijd heen getransformeerd heeft tot een machocultuur, want om aan al die kwaliteiten te kunnen voldoen moet je wel een heel sterke persoonlijkheid zijn en enorm evenwichtig in het leven staan.
Het doet van de andere kant goed te vernemen dat zich mensen binnen diezelfde cultuur samenpakken om de aandacht te vestigen op deze nieuwe essentie van het politieberoep.

Artikelen over een vergelijkbaar onderwerp:
bezielde visie
slimme organisaties hebben visie op gewenst gedrag
heb je zin in je baan of niet
domheid & macht
bedrijfscultuur: cultuur is mensenwerk

Even voorstellen: Jacques Smeets

Als politieman sta je middenin de samenleving, een organisatie waar mensen in het gareel lopen maar waar ook individuen hun (sterke) neiging uiten door er buiten te stappen en zich niets aan te trekken van wetten, regels en gebruikelijke normen en waarden.  

Jacques Smeets, sinds 1969 als politieman werkzaam, schreef aan de vooravond van zijn pensioen een kroniek van zijn politieleven. Het politieberoep drukte een stempel op zijn leven. Hij werd gedurende die tijd ziek, verloor de zingeving in het werk, raakte burnout, krabbelde overeind, werd weer gezond en vond nieuwe zingeving in zijn beroep door erover te gaan schrijven. Hij ontwikkelde een website (www.deblauwediender.nl) en schreef in 2007 zijn eerste boek (De bezieling van een politieman) dat inmiddels is uitverkocht. De auteur wist zich te hervinden in een rustige, ontspannen wereld, terwijl de wereld om hem heen crimineel bleef, de gewelddadige en onnatuurlijke dood niet verdwenen en agressie en geweld nog steeds heersen. Een bijzondere samenwerking met zijn broer Alfons, beeldend kunstenaar (www.alfonssmeets.nl), zorgde ervoor dat Jacques zijn positie binnen de samenleving middels poëtische of diepzinnige teksten bij foto’s van schilderijen van de hand van Alfons, wist te duiden.  

Een onverhoedse confrontatie met borstkanker bij zijn echtgenote in 2006 bracht Jacques ertoe zijn persoonlijke beleving (gedachten én gevoelens) op te schrijven in een tweede boek. Het kreeg de titel: "Kanker, verwoesting en geneeskracht" en werd in 2008 uitgegeven door uitgeverij Gopher te Amsterdam. De intentie van dit boek is partners en andere mensen uit de directe omgeving van kankerpatiënten tot steun te zijn bij het doorstaan van een kankerproces bij hun geliefden. 

Eind 2009 werd de kroniek van zijn politieleven (De blauwe diender) uitgebracht. Het werd geschreven om inzichten te verschaffen in die complexe wereld van werkelijkheden, die zich dagelijks in allerlei vormen openbaart. Het is ook een boek met persoonlijke inzichten en openheid over het leven van Jacques en het vak en de nooit aflatende directe verbinding daartussen. Concreet geeft het weer hoe Jacques als mens én als politieman centraal in de politieorganisatie én in de samenleving stond en staat.

artikelen van auteur:
hoe macho is de politiecultuur?
De allochtoon
Heb je nog plezier in je werk?
Beroepseer, dienstbaar en waakzaam?

bron: www.menscentraal.nl