6 oktober 2004
persoonlijke stijlenprogramma's
 

PERSOONLIJKE STIJLENPROGRAMMA'S

Aart Pijl

creatieve opschudder en interventiekundige bij Change Company

Boeken

De machteloze werknemer Mauk Mulder Frank Robroek  Henk Stil  Systeemdenken  Bill Bryan Michael Goodman Jaap Schaveling De zwakste schakel  Eliyahu Goldratt En nu laat ik mijn baard staan  Leen Zevenbergen

boeken >> links >>

Hij vroeg zijn studenten de tekst te lezen en aan te geven met een cijfer van 0 tot 5, in hoeverre de student zichzelf herkende in de tekst, 5 voor ‘excellent assessment’ en 4 voor ‘goed assessment’. Het gemiddelde in de groep lag op 4,26. De test is honderden keren herhaald met psychologiestudenten en het gemiddelde lag steeds op 4,2.

Forer had ontdekt dat mensen de neiging hebben om vage en algemeen geformuleerd teksten over hun persoonlijkheid te accepteren en ze zelfs als unieke persoonlijke eigenschappen te zien.

In bedrijven zijn veel ‘persoonlijke stijlenprogramma’s’ en vormen van self-assessment in de omloop, zoals: Situationeel Leiderschap, Career Anchors, Enneagram, Disc, Myers-Briggs (MBTI), Papi, Lifo, Birkman, Firo-B, Managementstijlen (Quinn), Teamrollen (Belbin), Personal Style Indicator (PSI), Leadership Practices Inventory (LPI), Whole Brain, Grid. Met de inzet van deze stijlenprogramma’s verwacht men een bijdrage aan de ontwikkeling van medewerkers en teams, met uiteindelijk een beter bedrijfsresultaat.

Wat is de werkelijke waarde van deze assessments?

Kenmerken van stijlenprogramma’s

Veel mensen zijn geïnteresseerd in zichzelf en vullen met plezier een vragenlijst in. Meestal moeten ze een keuze maken uit een aantal antwoorden of moeten ze punten verdelen over een aantal mogelijke antwoorden. Na een omzetting van de antwoorden volgt een uitslag: een dominante stijl, vaak samen met een tweede stijl en een minst geprefereerde stijl. Het kan zijn dat het programma een lijstje cijfers oplevert met een uitleg, waarmee de invuller zelf de cijfers kan interpreteren. Andere stijlenprogramma’s bieden een uniek persoonlijk stijlrapport, dat is opgesteld door deskundigen. Bij het ene programma is een gesprek met een deskundige over de resultaten inbegrepen, bij een ander programma niet.

De vele verschillende stijlprogramma’s zijn gebaseerd op de meting van verschillende variabelen. Een stijlenprogramma staat steeds voor één bepaalde manier van kijken. Indelingen bestaan met 4, 5, 8, 9, 16 persoonlijkheidstypen en ook wel meer. De maker van het instrument bepaalt wat hij meet en ieder stijlenprogramma meet een eigen set aan variabelen. Jaarlijks ontstaan er zo weer nieuwe programma’s met nieuwe combinaties.

Naast het goede ontwerp van het meetinstrument is de waarde van een persoonlijk stijlprogramma afhankelijk van:

• De keuze voor de set variabelen die het instrument meet

• De wijze waarop de vragenlijst wordt ingevuld

• De wijze waarop de interpretatie van de resultaten plaatsvindt

• Het uiteindelijke effect op het handelen

1. Weet je wat je meet?

Een test is snel aangeschaft en vraagt eerder om budget dan om kennis. Vaak weet de koper niet welk set variabelen het instrument meet en is het moeilijk het instrument te vergelijken met andere instrumenten. Ook zijn gegevens niet altijd makkelijk beschikbaar over de validiteit en de betrouwbaarheid van het meetinstrument. Het is net als met de aanschaf van een computer. Ze vertellen dat je er veel mee kan, maar wat en hoe precies? Als je dat werkelijk wilt weten dan vraagt dat om een behoorlijke investering.

Gedwongen keuzen
De opzet van vragenlijsten zijn nogal bepalend voor resultaten van de meting. Vaak moet men gedwongen keuzen maken. Een simpele vraag kan al lastig zijn: Heeft u voorkeur voor appels of peren? Het kan zijn dat u van beide houdt of juist niet houdt. Misschien houdt u van heel ander fruit en eet u daarom geen appels of peren. U kunt er ook allergisch voor zijn. Wat als u wel appels kent, maar eigenlijk nooit een peer geproefd heeft? Wat als u van afwisseling houdt, en soms voor een appel en dan weer voor een peer kiest?

Vragenlijsten worden vaak zorgvuldig opgesteld, met onderzoek naar de validiteit en betrouwbaarheid. Toch moeten we er rekening mee houden dat de meting met gedwongen keuzen niet altijd leidt tot de meting van de werkelijke voorkeur van mensen, niet voor fruit en ook niet voor gedrag.

Inconsistent gedrag meten?!
De stijlenprogramma’s lijken soms heel wetenschappelijk, maar dat is zeer betrekkelijk.

Hoeveel pogingen men ook doet, menselijk handelen blijkt complex en laat zich niet vangen in een assessment. De complexiteit blijkt uit onderzoek dat uitwijst dat mensen zich niet consistent gedragen. Gedrag van mensen is niet alleen contextspecifiek, maar ook nog cultureel en biologisch bepaald. De hersenen bestaan uit meerdere lagen die parallel werken. Het cognitief-rationele deel, loopt parallel met het emotionele en primair biologisch deel. Je weet nooit welk deel van de hersenen dominant opereert, niet bij het invullen van vragenlijsten en niet in het dagelijks handelen. Daarom is gedrag op basis van dit soort stijlenprogramma’s soms achteraf goed te verklaren, maar vooraf zelden te voorspellen.

2. Wat je erin stopt, komt er ook uit

Managers die zichzelf beter willen leren kennen vullen de vragenlijst in. Dat doen ze meestal naar eer en geweten, en toch is de kans op onjuist invullen groot:

Mensen hebben de neiging sociaal wenselijk antwoorden te geven
Vragenlijsten zijn vaak transparant. Als je er niet als een ‘doetje’ uit wilt komen dan kan je daar bij het invullen ook voor zorgen. Mensen doen zich ook graag beter voor dan ze zijn, of vullen eerder in hoe ze graag willen doen/denken in plaats van hoe ze werkelijk doen/denken. Soms manipuleren ze een vragenlijst bewust, meestal doen ze dit onbewust.

Hoe goed kent iemand zichzelf en wat geeft iemand prijs?
Vanuit het Johari Window weten we dat mensen kunnen beschikken over blinde vlekken en dat mensen sommige zaken voor zichzelf houden. In hoeverre heeft iemand voldoende zelfkennis om een vragenlijst goed in te vullen? En wat wil iemand wel/niet over zichzelf prijsgeven in een zakelijke omgeving?

Invullen naar aanleiding van verschillende situaties
Bij het invullen van de vragenlijst, zeker bij langere lijsten, kan degene die de lijst invult verschillende situaties voor ogen hebben, die de resultaten kunnen vertekenen. Een heel gunstig privé-situatie levert heel ander gedrag, gevoel en gedachten op dan bijvoorbeeld een ongunstig zakelijke situatie.

vervolg van artikel:

<< Previous    [1]  2    Next >>