17 februari 2005
lessen van burnout

ZES JAAR VERDER EN
NOG STEEDS IN BALANS
De lessen van burnout

Annegreet van Bergen 

econome, publiciste en ervaringsdeskundige burn-out

Wat ik nooit voor mogelijk had gehouden, overkwam me toch: burnout; ziek van te hard werken. Als journaliste bij Elsevier had ik er al vaak over geschreven. Voor mijn coverstory 'Druk, druk' interviewde ik veel mensen die als gevolg van een te zware werkdruk overspannen waren geraakt. Maar dat ik zelf ook hard op weg was om overwerkt te raken, had ik niet in de gaten. In 'De Lessen van Burn-out' beschreef ik wat ik allemaal meemaakte: de oorzaken en gevolgen, het ziek zijn, het gevoel niets meer te kunnen en vooral het proces van weer overeind krabbelen en herwinnen van mijn krachten. Nu ben ik zes jaar verder en nog steeds in balans. 

In balans

Boeken

Burnout Dina Glouberman Preventie ziekteverzuim, stress en burnout Lyda de Rooij Uit de brand: omgaan met mensen met burnout Arno van Dam

boeken >> links >>

Op individueel niveau (waarom laten goed geïnformeerde mensen zich verrassen?) is dat te verklaren uit het a-specifieke karakter van symptomen die sluipenderwijs in heftigheid en frequentie toenemen. Daardoor hebben mensen zelf niet in de gaten dat ze zich langzaam maar zeker uitputten. Het hangt vaak van toevallige omstandigheden af in welk stadium iemand zich realiseert dat er iets grondig mis is.

Als ik terugkijk, besef ik bijvoorbeeld dat mijn huilbuien bij de hoofdredacteur me hadden moeten waarschuwen. Maar ach, zo dacht ik destijds, bij mij zitten de tranen nou eenmaal altijd los. Bovendien speelden die tranen me nauwelijks parten. Alleen de hoofdredacteur en ik zagen ze. Na een huilbui ging ik meteen naar de wc, pakte wat tissues en zorgde dat ik er weer toonbaar uitzag. Collega’s zagen er weinig van. Lezers al helemaal niet; in letterlijke zin waren mijn stukken in Elsevier altijd gortdroog.

Heel anders verging het een radiojournaliste die ik ken. Zij was voorzitter bij live debatten, waar tienduizenden mensen naar luisterden. Ook zij was steeds makkelijker tot tranen geroerd - achteraf bezien eveneens een signaal dat ze aan het opbranden was. Op zekere dag ging het voor een open microfoon bijna mis. Ze kon zich nog net beheersen, maar daarna meldde ze zich ziek. In tranen uitbarsten ten overstaan van tienduizenden radioluisteraars? Daar paste ze voor.

Een psychotherapeute vertelde me een vergelijkbaar verhaal. Zij werd zo geroerd door de zielige verhalen in haar spreekkamer dat zíj, niet haar cliënten, naar de tissues greep. Een huilende therapeute? Daar heeft niemand iets aan. Ook zij meldde zich ziek.

Signalen

Doordat de radiojournaliste en de psychotherapeute redelijk bijtijds de handdoek in de ring hadden gegooid, waren zij slechts een paar maanden ziek. Maar niet iedereen heeft een beroep dat hem of haar zo snel met de neus op de feiten drukt. Door de verraderlijkheid van de symptomen hebben de meeste mensen het te lang niet in de gaten dat ze aan het opbranden zijn.

Op collectief niveau (waarom gaat er niet een enkeling onderuit, maar vallen mensen met bosjes tegelijk om?) ligt de verklaring voor een belangrijk deel in de rusteloosheid van de moderne maatschappij. We worden gebombardeerd met prikkels. Er is altijd iets te doen. Aan werkenden worden steeds hogere eisen gesteld. Rust wordt steeds zeldzamer.

Waarschijnlijk is het met rust net zo gesteld als met frisse lucht of zwaartekracht. Die hebben we ook nodig om goed te kunnen functioneren. Maar omdat het ons in ons dagelijks leven niet aan frisse lucht en zwaartekracht ontbreekt, staan we er nauwelijks bij stil hoe belangrijk ze voor ons zijn. Hetzelfde geldt voor rust. Omdat er in het verleden altijd voldoende rust was, hebben we ons nooit gerealiseerd hoe belangrijk rust is voor onze gezondheid.

Burn-out

Mensen met een burnout hebben met elkaar gemeen dat ze lange tijd in opperste staat van paraatheid hebben verkeerd. Het zijn de types die zelden tevreden achteromkijken naar wat ze hebben gedaan, maar die  altijd de blik voorwaarts richten op het werk dat ze nog moeten doen. ‘Het zijn mensen die niet op hun lauweren rusten,’ zei ik ooit tegen een arbo-arts. ‘Stom, hè?’ antwoordde hij. ‘Je moet ook kunnen oogsten. Wat heb je aan een boer die alleen maar zaait?’

Een andere deskundige maakte me duidelijk waarom het zo slecht voor je lijf is om continu in opperste staat van paraatheid te verkeren. Hij nam me in gedachten mee naar de zalmen van Canada. Die trekken in het najaar weg uit de oceaan en zwemmen via woeste bergstromen naar hun hooggelegen paaigronden. Nadat ze daar hun hom of kuit hebben geschoten, sterven ze massaal aan allerlei infectieziekten - gevolg van chronische stress.

Dat zit zo: bij kortdurende stress maakt het lichaam adrenaline aan; adrenaline is het hormoon van de opwinding. Bij langer durende stress, wordt cortisol in stelling gebracht. Cortisol is dus de opvolger van adrenaline. Cortisol wordt ook wel het hormoon van de moed der wanhoop genoemd. Als de stress te lang voortduurt (of als de zalmen te lang tegen de stroom in zwemmen), slaat het cortisolsysteem op hol. Dit heeft funeste gevolgen voor de afweer en voor de mobilisatie van energie.

Burnout serieus nemen

Het zalmenverhaal laat zien dat je burnout serieus moet nemen. Er is niet alleen psychisch van alles mis, maar vooral ook lichamelijk. Hoe langer de chaos in de chemische fabriek aanhoudt, des te geringer is de kans op herstel. Het zalmenverhaal maakt ook duidelijk waarom de zojuist genoemde radiojournaliste en de psychotherapeute veel korter ziek waren dan ik.

Tegelijk laat het zien dat het niet erg is af en toe tegen de stroom in te zwemmen. Tijdelijke onevenwichtigheden maken een mens niet ziek. Tegen kortdurende stress zijn we bestand, maar chronische stress is levensgevaarlijk. Chronische stress ga ik uit de weg door op tijd rust te nemen en daarom ben ik zes jaar na het schrijven van mijn boek nog steeds in balans.

Bovenstaande tekst is een fragment uit het nieuwste hoofdstuk dat
Annegreet van Bergen toevoegde aan haar boek De Lessen van Burnout.

Soortgelijke artikelen:
Maslov en burnout
minder werk, minder gek
woorden aan het werk - burnout
duurzaam vol vuur aan het werk
stress, overspannen en burnout
nog steeds in balans na burnout
stress, de onzichtbare slijtageslag
stress bestaat niet - verrassende resultaten stressonderzoek

Even voorstellen: Annegreet van Bergen