13 april 2004
preventieve gezondheidszorg

ADDERS ONDER HET GRAS

Verantwoordelijkheid in de gezondheidszorg

Govert Derix

Natuurlijk gaan de veranderingen niet vanzelf. Chirurgen voorkomen hun snijgedrag niet uit zichzelf. Wat dat betreft was in de verzorgingsstaat het mensbeeld dat we er over doktoren op nahielden wellicht te positief. Terwijl we de zorgconsument juist wat negatief benaderden en te weinig toevertrouwden.

In de situatie die we hier in het vizier brengen, verandert dat. We gaan er vanuit dat zowel patiënten als medici mensen zijn, dat wil zeggen: wezens met een natuurlijke geneigdheid om het individuele kortetermijnbelang te laten prevaleren boven het langetermijnbelang van de gemeenschap. De overheid moet de kaders scheppen waarin beide belangen elkaar kunnen ontmoeten en versterken. Een veld dus waarin private en publieke zorgaanbieders en zorgcliënten elkaar ontmoeten en scherp houden.

Natuurlijk zitten ook hier adders onder het gras.

Niet iedereen huppelt even mondig door het leven en ook de startbagage (intelligentie, fysieke constitutie, erfelijke belasting of beloning) waarmee we in dit leven worden geworpen, pakt niet voor iedereen hetzelfde uit.

Kwestie van kiezen

Bovendien heeft niet iedereen evenveel oren naar de spirituele boodschap van een gezond leven in het teken van preventie. Ook zwaar drinken en roken en met open ogen afkoersen op een burn-out kunnen een kwestie zijn van kiezen. Met dien verstande dat hier het gevaar op de loer ligt van de bewering dat zulke types het licht simpelweg nog niet hebben gezien. Kortom: we moeten ervoor waken dat we het mensbeeld van de zelfrealisatie (want daar hebben we het over) niet als zaligmakende norm gaan beschouwen.

Maar wat, dames en heren, is dan wel de norm? Er is wel beweerd dat geld de zuurstof is van organisaties. In onze context is het ook de zuurstof van de menselijke gezondheid.Betaalbaarheid als norm van gevaarlijk en/of gezond leven. De balans tussen risico en redelijkheid ligt voor iedereen anders, en ook op dit punt komt het thema van de eigen verantwoordelijkheid om de hoek kijken.

Het mensbeeld van onze tijd zal inderdaad steeds meer draaien om het begrip zelfrealisatie. Met dien verstande dat we steeds op onze hoede moeten zijn voor eenzijdige ethische of normatieve interpretaties daarvan. Van de filosoof Nietzsche stamt de definitie van de mens als het nog niet vastgestelde dier. Mensen als wezens die in de loop van hun leven bepalen wie ze zijn. De ondertitel van één van Nietzsches laatste boeken, Ecce Homo, luidt: Wie man wird was man ist; hoe men wordt wat men is.

Onlangs kwam ik daarop in een boek over de negatieve kanten van de Fast Food-samenleving een variant tegen: 'Man ist, was man isst,, je bent wat je eet.' Inderdaad bestaat er een spanningsveld tussen zelfrealisatie en vervreemding, tussen de unieke mogelijkheid te worden wie je bent, en de verleidingen van de moderne tijd om van die mogelijkheid af te zien.

Met de traditionele medische sector heeft dat niet zoveel te maken.

Maar in de gezondheidszorg van de toekomst, in het zorgcontinuüm waarin private en publieke spelers op elkaar raken ingespeeld, zal de mogelijkheid om te worden wie je bent steeds meer een toonaangevend thema worden.

Worden wie je bent

Worden wie je bent betekent dat je voor jezelf steeds transparanter wordt, een transparantie die ook veel te maken heeft met geluk en mildheid.Ook in het zorgcontinuüm is transparantie is sleutelbegrip.

In het boekje voor Orbis beweer ik dat het zorgcontinuüm en het continuüm van het leven steeds beter met elkaar kunnen gaan sporen.

Dat, niet minder, is de toekomst die voor ons kan liggen.

Nogmaals: dat klinkt te mooi en sluitend om waar te zijn.

Ik hoor u al denken: juist ook hier moet een adder onder het gras zitten!

Echter: de adder die hier onder het gras kronkelt is niet langer een adder in de spreekwoordelijke betekenis. De gedachten rondom het zorgcontinuüm en het continuüm van het individuele leven confronteren ons met fundamentele gedachten omtrent leven en dood.

Enerzijds weten we dat de angst voor slangen één van de genetisch diepste angsten van de menselijke soort is. Anderzijds symboliseert de slang van Aesculapius (de Griekse god van de geneeskunst) juist de levenskracht die zichzelf voortdurend verjongt. Met de verbanden tussen doodsdrift en levenslust, zelfdestructie en opperste wijsheid, zijn psychologen natuurlijk al langer vertrouwd. De angst voor en de lust om te worden wie je bent, lijken keerzijden van het proces dat we aanduiden als ‘leven’.  

Hier gaat het erom dat het inzicht in onze ambigue relatie tot wie we zijn en wat we wel of niet kunnen of willen worden, een rol kan spelen bij de manier waarop we de gezondheidszorg positioneren in onze samenleving.

Een markt waarop private en publieke spelers samen met consumenten de juiste verantwoordelijkheden nemen, brengt zo’n toekomst een stuk dichterbij. Een toekomst waarin ook het continuüm zelf de mogelijkheid krijgt te worden wat het in zekere zin altijd al had mogen zijn.

Voordracht op het symposium 'Werken op het scheidsvlak van private en publieke domeinen van de zorg', georganiseerd door reïntegratiebedrijf McBrain, Kasteel Cortenbach (Voerendaal), 31 oktober 2003

 

---

Even voorstellen: Govert Derix

Govert Derix (1962) is zelfstandig filosoof, schrijver en adviseur. Hij werd bekend met het managementboek The Vision Web (2000). Hierin beschrijft hij de oprichting en ontwikkeling van het bedrijf The Vision Web, waarin klassieke machtsstructuren zijn losgelaten, zodat de ontplooiing van de individuele werknemer voorop komt te staan.

 

In 2004 publiceerde hij Ayahuasca, een kritiek van de psychedelische rede (nominatie Socrates Wisselbeker). Het is een semi-persoonlijk boek dat verhaalt over de wonderlijke werking van het psychedelische middel ayahuasca. Zelf zegt hij hierover: "Er opent zich een perspectief op een completer begrip van de menselijke situatie. Je beleeft verbinding met belangrijke zaken die in ieder geval op dat moment uiterst reëel voor je zijn, zoals 'het goede, 'authenticiteit' van het zelf, en de zijnsgrond van alles." (Trouw, 2004)

 

Eind 2010 verscheen De wereldomwandelaar: “Terwijl de menselijke omgang met de planeet definitief in het honderd loopt, wandelt één man om de wereld en ontdekt de Theorie van Alles en daarmee de sleutel tot de versmelting van wetenschap, spiritualiteit en politiek” (flaptekst). Het boek is inmiddels een nieuwe Jules Verne, een nieuwe Bergrede (VPRO) en ‘de meest paradoxale constructie uit de Nederlandse literatuur’ genoemd.

 

Andere titels zijn Holofaust (Luisteren naar de stilte onder de crisis) en Eurosofie (samen met Léon Frissen, gouverneur van Limburg). In opdracht schreef hij circa twintig boeken over nieuwe manieren van werken, architectuur, zorg en gebiedsontwikkeling. Govert Derix woont en werkt in Maastricht, Brussel en Brazilië.

De wereldomwandelaar

The Vision Web / druk 1

Ayahuasca, eine Kritik der psyched...

E: Govert Derix
S: www.govertderix.com

---

artikelen van auteur:
Hoezo vrouwelijk leiderschap? De essentie van genderdiversiteit
verantwoordelijkheid in de gezondheidszorg