25 januari 2001
werkverslaving

WERKEN AAN....... 
EEN VERSLAVING AAN WERKEN

Afkicken van workaholisme

Hans R. J. West

Praktijk voor integratieve therapie en - supervisie

Wanneer wij hier spreken over workaholisme, werkverslaving, dan zullen wij eerst even in moeten gaan op de vraag: "wat is verslaving?" voordat we kunnen kijken naar de vraag "hoe kan een mens verslaafd raken aan werken?" en zelfs "hoe kan ik wat doen aan deze verslaving?"

Wat is verslaving?

Voor veel mensen is verslaving direct verbonden aan het gebruik van bepaalde en ook in de vakliteratuur is verslaving meestal gekoppeld aan een bepaald middel. Of het dan gaat om medicijnverslaving of dat het draait om drugs en een alcohol- of drugverslaving, dat is minder interessant.

Toch is er ook sprake van gokverslavingen en tegenwoordig ook steeds vaker over seksverslaving, sportverslaving, internetverslaving et cetera. Blijkbaar zijn het niet alleen chemische middelen die verslavend werken maar kan het ook zo zijn dat mensen voor hun gevoel aan bepaald gedrag verslaafd kunnen raken. Hun familierelaties en hun vriendschappen komen in de problemen door de mateloosheid van het gedrag. Liefdesrelaties gaan stuk, er is geen tijd en/of geld meer voor andere hobby's of andere vormen van plezier. Gaandeweg wordt dat ene gedrag alles overheersend en zij kunnen niet meer zonder het gokken, niet meer zonder de overmatige seks, niet meer zonder het overmatige internetten. Zij zijn voor hun gevoel afhankelijk van dat ene gedrag en hebben geen andere manier meer om zich goed te voelen en op een dag moeten zij erkennen: "ik ben verslaafd." En waarom zouden we in dit verhaal nou niet het woord "werken" kunnen invullen?

Hoe kan je verslaafd zijn aan werken

Zoals iedere verslaving is het werken aanvankelijk prettig of leuk geweest. Mensen hebben vaak al vroeg geleerd hoe 'werken' de aanleiding was voor waardering, voor het gevoel van macht of van de mogelijkheden die er ontstaan als er wat extra geld is om uit te geven. Je zou het met de experimenteerfase kunnen vergelijken van de alcoholverslaving. Niks mis mee, tot dusver. Problemen ontstaan pas door eenzijdigheid. Tijd kan maar één keer worden 'uitgegeven'. Het werken geeft een kick en zo ontstaat het risico dat iemand uit het oog verliest dat er ook nog andere manieren zijn om geluksgevoel te beleven. Tijd nemen voor familiebanden of spiritualiteit is voor veel mensen het eerste dat sneuvelt. Vrienden krijgen niet zoveel aandacht meer als vroeger en zo blijven alleen de werkbeesten over uit de vriendenkring en wordt de scheiding tussen werk en privé steeds vager. Het genieten van sport, seksualiteit, van lekker eten of van een prettige vakantie wordt steeds minder en alles komt steeds meer in het licht van het werken te staan.

Gaandeweg wordt het werk ook een uitweg uit lastige situaties wordt het soms ook een onbewuste manier om probleem situaties te vermijden. Het werken wordt niet minder maar alleen maar meer. De nachtrust wordt onvoldoende en gaandeweg wordt de draaglast groter dan de draagkracht.

En net zoals een verslaving aan middelen begint workaholisme als een manier om je goed te voelen maar eindigt het als truc om je niet slecht te voelen want op het moment dat zij rust beginnen te nemen, beginnen zij ook te voelen hoe uitgeput zij eigenlijk zijn. Een onaangenaam gevoel natuurlijk. Dus dan werk je liever wat verder want als je afgeleid bent door je werk dan merk je je eigen vermoeidheid niet. In de loop der tijd ontstaat een soort verdoving en een 'echte' workaholic heeft werkelijk geen flauw idee meer van het eigen gevoelsleven doordat iemand geoefend is geraakt in het niet-voelen-van-zichzelf. Het lichaam past zich aan en leert zichzelf af om nog behoeften te hebben. Daardoor is het wel begrijpelijk dat mensen met een werkverslaving zich onderweg ook nog wel eens andere verslavingen op de hals halen. Niet iets om veroordelend over te gaan doen maar wel iets om rekening mee te houden. De maatschappelijke waardering die de workaholic krijgt voor zijn inzet maakt het soms nog veel ingewikkelder om van jezelf te erkennen dat je mogelijk ook één van het groeiend aantal werkverslaafden bent. 

Hoe kan je eraan werken?

Het zal duidelijk zijn dat er niet één antwoord is op een dergelijke vraag. De duur, de ernst, de redenen, de werkplek, het zijn allemaal aspecten die een rol zullen spelen in het traject dat gevolgd kan worden om 'workaholisme te ontwennen'. Wanneer iemand zijn werkverslaving begint te herkennen zijn er drie sporen die tegelijkertijd zullen moeten opstarten. Allereerst zal moeten worden gewerkt aan de mogelijkheden om zonder overmatig werken een zinvol en prettig leven te leiden. Net als bij andere verslavingen zal daarbij vaak bekeken moeten worden of en , zo ja, hoe het 'gebruik' kan worden teruggedrongen. Het is vaak een zoektocht om die dingen terug te vinden die belangrijk zijn om het evenwicht in het leven te herstellen. Wat zijn de dingen die jouw leven gelukkiger kunnen maken (buiten het werk)? Daarnaast kan het, zeker om herhaling te voorkomen, verstandig zijn om individueel te kijken aar de redenen die geleid hebben tot het ontwikkelen van de verslaving.

Natuurlijk zijn er grote verschillen met de gewone verslavingszorg maar één van de waarschuwingen die mogen worden meegenomen betreft het gevaar van ontkenning. Wanneer iemand ontkent dat hij/zij een verslavingsprobleem heeft dan is de kans heel erg groot dat dit probleem zich verder zal ontwikkelen. Dat is natuurlijk een ingewikkeld probleem bij workaholisme want het is niet de bedoeling dat werken op zichzelf een probleem wordt. Werken moeten we allemaal en werken kan ook leuk zijn. Het is het overmatige werken dat een probleem is. Je doet er verstandig aan om te erkennen dàt het een probleem is als je kunt herkennen dat je inderdaad op een overmatig werkt want ontkennen ondermijnt iedere motivatie. En je zult toch echt met jezelf in conclaaf moeten als je aan dit soort dingen iets wilt doen.

Een andere tip is: laat je helpen, doe het niet alleen. Vrienden, vriendinnen, partner, familie, gezinsleden, collega's, eventueel bedrijfsmaatschappelijk werk, PZ-medewerkers of gespecialiseerde therapeuten en supervisors, ze kunnen allemaal een rol spelen om workaholis- me aan te pakken. Niet dat iedereen van alles op de hoogte hoeft te zijn maar zij kunnen, mits goed aangestuurd, hun rol spelen in jouw zelfmanagement project.

Als dit jou betreft: sterkte en "werk ze".

uit: 'Werken aan Werkverslaving'

Momenteel ben ik werkzaam als groepstherapeut en non-verbaal therapeut in de psychiatrie en verslavingszorg. Daarnaast begeleid ik groepen (o.a. kanker-)patiënten bij lichaamsbewustwording en het omgaan met spanning door kanker (recentelijk te zien in het TV-programma 'over leven'). Verder geef ik praktijklessen en praktische psychologie trainingen op de VU, A'dam en op lokatie her-en-der in Nederland en Duitsland. Individuele contacten zijn mogelijk in de genoemde praktijk voor counseling, (adem)therapie & supervisie.

T: 030-2944440
E: hanswest@knoware.nl
S: HelpDisk.nl

artikelen van auteur:
werken aan.... een verslaving aan werken