23 februari 2003
  bewustwording

VERVREEMDING

Wat is belangrijker? Succesvol zijn of erachter te komen
waarom je succes nastreeft in het leven?"

Suzuki

Innerlijke onrust

Veel mensen voelen een zekere innerlijke onrust als het gaat om presteren. De meeste mensen proberen deze onrust of onvrede zo snel mogelijk kwijt te raken. Vaak wordt een snelle oplossing gezocht, want een langdurige, diepgravende analyse houdt de nodige risico’s in. Een dergelijke analyse zou bijvoorbeeld kunnen uitwijzen dat je persoonlijke levensstijl debet is aan je innerlijke onrust. Deze conclusie zou je stevig met jezelf in conflict kunnen brengen. Zelfconfrontaties worden daarom liever vermeden. Diverse mogelijkheden worden aangegrepen om innerlijke onrust te stillen;

• het ontplooien van zoveel mogelijk activiteiten in zowel privé- als professioneel leven om te voorkomen dat er, zonder doel of volle agenda tijd alleen gespendeerd moet worden om na te denken over de onrust of onvrede

• allerlei vormen van verslaving zoals aan alcohol, nicotine, drugs, sporten, gokken, maar ook kennis of informatie. Sommige mensen hopen bepaalde twijfels bij zichzelf weg te nemen door maar zoveel mogelijk informatie te verzamelen.

• het volgen van korte, intensieve trainingen die erop gericht
  zijn de deelnemer zo snel mogelijk van antwoorden te voor-
  zien op levensvragen, zonder teveel en te langdurig om zelfreflectie te vragen.
  

• regelmatig een lange reis van verscheidene maanden naar de meest exotische bestemmingen maken met als doel om er terug in eigen land weer helemaal tegenaan te kunnen. Wanneer de reden voor vertrek een onderliggend probleem is waaraan in vakantietijd niets wordt gedaan, is het opladen van de batterij een nuttige handeling. De batterij zal in zo’n geval helaas echter weer heel snel leeglopen.

Vervreemding

Bovenstaande vormen van vluchtgedrag kunnen een dieperliggende oorzaak kennen; vervreemding. Vervreemding is verantwoordelijk voor een wig tussen innerlijk en uiterlijk, tussen authentiek denken en het dagelijkse doen en laten. Een vervreemd mens kent zichzelf onvoldoende. Hierdoor is hij moeilijk in staat zijn persoonlijke grenzen te bepalen om zijn eigen leven te leiden. Vervreemde mensen laten zich vooral door hun omgeving leiden. Vervreemding leidt bijvoorbeeld tot overachievement.

Op basis van theorie over karaktervorming zijn twee belangrijke oorzaken van vervreemding aan te wijzen. Allereerst kan vervreemding ontstaan door verstoringen in de socialisatieprocessen van de individuele mens. Socialisatie zorgt ervoor dat de mens leert en zichzelf vormt door contact te maken met medemensen. Ten tweede kan vervreemding ontstaan door verstoringen in de assimilatieprocessen van het individu. Assimilatie zorgt ervoor dat de mens leert en zichzelf vormt door dingen te doen, te ondernemen.

Verstoringen tijdens de socialisatie kunnen leiden tot verwereldlijking. Verwereldlijking houdt in dat de individuele mens zich dusdanig gaat aanpassen aan zijn leefomgeving dat zijn eigen regels, zijn persoonlijk weten verloren raakt. Kenmerken van verwereldlijking zijn bijvoorbeeld;

• sterk competitief gedrag
• voorwaardelijk geven en nemen
• oppervlakkigheid in contacten
• populistisch gedrag

Verstoringen tijdens de assimilatie kunnen leiden tot verstandelijk objectiveren. Verstandelijk objectiveren houdt in dat de individuele mens slechts datgene wat hij tegenkomt in het leven als "waar" beschouwt als onder te brengen valt in een bepaalde rationele, logische ordening. Kenmerken van verstandelijk objectiveren zijn bijvoorbeeld;

• zwart-wit meningen
• reactief gedrag
• controll freak-gedrag

Bovenstaande voorbeelden van vervreemding hebben negatieve gevolgen voor het individu. Dit maakt vervreemding tot een individueel probleem. Maar minstens zo belangrijk zijn de gevolgen die vervreemding kan hebben op mensen in de leefomgeving. Ongewenst "a-sociaal" gedrag dat terug te voeren is tot vervreemding maakt het iemand moeilijk om in harmonie te leven met anderen. Een vervreemd mens richt zich niet bepaald uit liefde of zorg op anderen, integendeel, hij probeert (bewust of onbewust) met behulp van anderen van zijn frustratie af te komen. Frustratie over het gevoel dat hij persoonlijk niet in staat is af te komen van zijn innerlijke onrust. Vervreemding kan dus ook een probleem vormen voor collega’s, de partner, vrienden of bekenden.

Klaar om te wenden

Vervreemding is iets wat je eerst zelf moet ervaren. Niemand is te overtuigen van het feit dat hij vervreemd is geraakt van zichzelf. Iemand besluit uiteindelijk zelf in opstand te komen tegen zijn vervreemding als hij niet langer bereid is die talrijke momenten van onrust en ontevredenheid te accepteren. Omdat hij het zat is om zijn energie zo sterk op zijn leefomgeving te richten. Omdat hij het zat is om te voelen dat er iets niet klopt, om een bepaalde woede of innerlijke strijd te ervaren zonder daar een directe oorzaak voor te kunnen aanwijzen.

Als iemand besluit werk te maken van zijn vervreemding gaat hij een eenzame weg op, een weg waarop hij weinig mensen zal tegenkomen die hem bij dit persoonlijke ontwikkelingsproces kunnen bijstaan. De weg zal uiteindelijk leiden tot een sterker zelfbewustzijn. Een personal coach kan hierbij helpen. Juist het delen van persoonlijke inzichten over heden en verleden met een professional kan van grote waarde zijn voor het vervolg van de weg.

Het is een illusie om te denken dat wezenlijke gevoelens zich volledig aan iemand ontvouwen als hij er een druk zakelijk en sociaal leven op nahoudt. Voor een persoonlijk ontwikkelingsproces moet de mens zich vrij kunnen maken. Hij zal zich vrij moeten kunnen maken van grote en minder grote verplichtingen die zijn aandacht zouden kunnen afleiden. Is dit, door wat voor omstandigheden ook (verplichtingen op het werk, nieuwe huisvesting, gezinsuitbreiding, een zeer intensief sociaal leven) niet mogelijk, dan zal hij zich sterk moeten afvragen of hij op dat moment wel moet kiezen voor een dergelijk intensief traject als de weg van de verandering. De kans op mislukking en teleurstelling (vooral in zichzelf) is in zulke situaties erg groot.

Bewust-zijn

Intensieve zelfstudie, eventueel met hulp van een coach of counselor, leidt ertoe dat iemand zijn authentieke zelf kan hervinden. Wie zijn dagelijks leven vervolgens bewust durft in te richten op basis van authentieke keuzes, is in staat om zijn leven te leiden op een manier die hèm past. Een dergelijk leven zorgt voor meer voldoening en emotionele rust en daarmee voor een betere geestelijke lichamelijke conditie. 

Even voorstellen: Michel van den Munckhof

Michel van den Munckhof (1970) is op dit moment werkzaam als Manager HRM bij NS Hispeed.

Zijn boek Vervreemding komt voort uit zijn persoonlijke ervaring met het onderwerp vervreemding. Niet alleen zijn ervaringen met cliënten hebben hem geïnspireerd om dit boek te schrijven, ook zijn eigen gevoelens van vervreemding hebben hieraan bijgedragen. 

bron:www.menscentraal.nl