27 juni 2005
persoonlijke effectiviteit & bezieling

LEVEND WERKEN

Ria Borst 

oprichter van Medeia

Het lijkt wel een taboe om te zeggen dat je werkt om geld te verdienen. Toch is dit voor iedereen de hoofdreden waarom hij werkt. En dat is ook logisch want je hebt inkomsten nodig om in je levensonderhoud te kunnen voorzien. Dit zal waarschijnlijk altijd wel zo blijven.

Levensvervulling

Vooral voor jonge mensen is hun baan een levensvervulling geworden waaraan ze hun status en plek in de maatschappij ontlenen. Werk is daarmee de belangrijkste factor in de samenleving geworden. Vroeger was dat de kerk, daarna de overheid en nu het bedrijfsleven. In je werk ontwikkel je je, uit je je en daaraan ontleen je je bestaansrecht.

Onlangs verscheen het boek "Liever lui" van de Franse Corinne Maier. Zij schrijft dat we eens wat vaker lekker lui moeten zijn en niet altijd die hardwerkende, breed inzetbare, zeer loyale werknemer. Sinds de jaren 80 heerst het idee "Je werk dat ben jij". We zeggen tegen elkaar dat we werken omdat we iets willen bereiken, omdat we iets aan de wereld willen toevoegen, omdat we persoonlijk uitgedaagd willen worden of omdat we ons zo herkennen in het bedrijf waar we werken. Maar veel mensen krijgen op een bepaald moment in hun leven het gevoel van "Is dit nu alles?" en gaan op zoek naar zingeving. Die zingeving moet dan ook binnen het werk gevonden worden. In een managementblad werd onlangs de vraag gesteld of de werkgever ook vrijwilligerswerk of een project in een ontwikkelingsland moet aanbieden om zijn werknemer een zinvolle bezigheid te geven. Dit bevestigt nog meer dat ons werk een complete sociale omgeving is geworden, vergelijkbaar met wat de kerk vroeger deed. Het boek "Liever lui" chargeert dit gegeven misschien wel een beetje, maar geeft ook een nieuwe tendens aan. Een tendens dat ons werk niet onze héle levensvervulling hoeft te zijn en dat we het gewoon in perspectief met de rest van ons leven moeten zien.

We hebben al heel lang ons leven in vakjes ingedeeld. Een vakje van 30, 40 of 50 uur waarin we werken, een vakje gezin, een vakje sport, een vakje in de tuin werken enzovoort. Alles wat buiten werktijd is noemen we vrije tijd. Maar in die vrije tijd moet er weer van alles gebeuren zoals huishouden, voor de kinderen zorgen of de auto wassen. Dit is zogenaamde schaduwarbeid, want het zijn allemaal dingen die noodzakelijk zijn om te leven. Ook op deze zogenaamde vrije tijd ligt een druk om het heel erg leuk te vinden; het is immers onze felbegeerde vrije tijd! Omdat we denken dat we in ons leven alles bewust kunnen kiezen moeten we dus ook overal het beste uithalen: uit ons werk, de vakantie, vrienden, gezin,.... Vroeger, toen mensen nog gewoon gingen jagen als ze honger hadden, werd er niet nagedacht of het wel de juiste keuze was of het leukste en zinvolste. Het wás gewoon zinvol want je moest eten!

In een iets andere context geeft Tjeu van den Berk in zijn boek "Het mysterie van de hersenstam" hiervan een prachtig voorbeeld. Tjeu studeerde theologie en zat op een middag op een bankje in een park. Hij had een boek bij zich met de verheven titel ‘Hoe moet ik leven in deze wereld?’. Toen hij het uit zijn tas wilde pakken, maakte hij een onhandige beweging en het boek viel op de grond. De man die naast hem zat raapte het boek op, wees naar de titel en vroeg glimlachend "Weet u dat dan niet?". Tjeu antwoordde wat onnozel dat het een theologisch boek was. "Oh", zei de man, "Ik begrijp het. Met name theologen stellen zulke vragen. Maar iedereen weet toch hoe hij moet leven. Om te leven moet je ademen, je voeden, je voortplanten en van tijd tot tijd bewegen, uitrusten, slapen en dromen. Wat is daar nog aan toe te voegen? Het zijn juist de mensen die dat niet begrepen hebben die in de zorgen zitten. Zij maken in hun gedachten problemen over het leven en dat gaat zover dat ze vergeten te leven". "Ja maar", antwoordde Tjeu, "we leven toch niet alleen om te ademen en ons te voeden?" De man antwoordde: "Ademen is leven, slapen is leven."

We zouden in bovenstaand voorbeeld het woord ‘leven’ ook kunnen vervangen door ‘werken’: hoe moet ik werken in deze wereld? Het antwoord van de man zou dan zijn: "Als een gewoon onderdeel van het leven, net als slapen en eten. Werken is leven, slapen is leven,...."

Nieuwe houding

We zijn eraan toe om een nieuwe houding ten opzichte van ons werk in te nemen. Werk is een gewoon onderdeel van het leven net als slapen, eten, liefhebben, sporten enzovoort. Het is dus ingebed in alle andere gewone levenszaken. Je zou ook kunnen zeggen: werken is leven. Of beter gezegd: werken zou leven moeten zijn. Want uit het werk is het leven allang verdwenen. Werken en leven zijn twee verschillende zaken geworden, het gevolg van de strikte scheiding die we ertussen hebben aangebracht. Tijdens het werk moeten we vooral onze ratio gebruiken. Gevoel is voor de privé situatie. Met deze scheiding laten we een groot potentieel liggen. Een potentieel waarmee we werk vanzelf zinvol maken. Maar niet op een verheven manier, maar als onderdeel van het leven. Wanneer werk leven is, horen gevoelens en kwaliteiten die we vaak naar de ‘softe hoek’ verwijzen er gewoon bij. En dat maakt nou juist het werk weer levend. Daarvoor is het helemaal niet nodig om zogenaamde zinvolle dingen aan het werk toe te voegen. Levend werken geeft aan dat er een vanzelfsprekende verbinding is tussen leven en werken. Wanneer je doorlevend kunt werken (en geen dingen hoeft buiten te sluiten omdat die bij privé horen) gaat het werk vanzelf weer leven. Een beter leven en meer succes (op elk gebied) zijn het gevolg. Daar is geen nieuwe methode voor nodig of investeren in trucje nummer zoveel, want ieder mens heeft deze mogelijkheid in zich.

Een andere kijk

Een ander deel van onze werkzame bevolking ziet werk als een noodzakelijke verplichting waarin weinig eigen keuzes te maken zijn, om van (persoonlijke) ontwikkeling maar helemaal niet te spreken. Tijdens een debat stelde Vedior Uitzendgroep dat het in Nederland droevig gesteld is met de arbeidsproductiviteit. We zijn van de derde naar de twaalfde plaats gezakt op de ranglijst van het World Economic Forum. De VVD stelt een herinvoering van de 40-urige werkweek voor als oplossing van dit probleem. Maar uit onderzoek van TNO is gebleken dat de arbeidsproductiviteit niet evenredig stijgt met het gewerkte aantal uren. TNO noemt als voorbeeld een case bij Philips: de productiviteit steeg met 16% en de vermoeidheid daalde met 18% toen er een nieuw werkpauzesysteem werd ingevoerd waarbij de medewerkers meer (!) pauze kregen dan voorheen. Met méér vrije tijd werd er dus een verhoging van de arbeidsproductiviteit bereikt. Die vrije tijd zorgt er dus voor dat wat er is veel beter benut kan worden. Als mensen even het hoofd kunnen legen, ontstaat er als vanzelf ruimte voor nieuwe ideeën en voor zin in waarmee ze bezig zijn. Dit vraagt van medewerkers en managers een andere manier van kijken naar het begrip tijd. Tijd is niet alleen te beschouwen als een chronologische opvolging van seconden, minuten en uren. Tijd heeft nog een andere dimensie: tijd is ruimte. Elke organisatie zou ruimte moeten creëren waarbinnen iets kan ontstaan. Er zou een natuurlijke afwisseling moeten zijn tussen ‘doen’ en ‘laten’. Maar dan is het niet de bedoeling om tijdens werktijd veel te doen en thuis veel te laten. Juist een balans tussen deze twee op elk gebied brengt een wisselwerking op gang die creatief en succesvol is. Wie tijdens het werk de gelegenheid neemt om zowel te doen als te laten kan méér aan in plaats van minder. Dit heeft niet alleen een positief effect op de productiviteit maar ook op de beleving van het werk. Ook dan gaat werk weer leven! Want leven en werk zijn niet te scheiden; als je met plezier werkt voelt dit niet als werken en is er per definitie ruimte voor
persoonlijke ontwikkeling. En andersom geldt ook dat als iemand goed in zijn vel zit en met plezier leeft, hij of zij beter werk levert.

 Even voorstellen: Ria Borst

S: www.medeia.nl
 

artikelen van auteur:
levend werken: passie en bezieling

bron: www.menscentraal.nl