27 oktober 2002
leiderschap

EEN HANDREIKING AAN DE LEIDERS VAN MORGEN

Hoe jongeren kunnen leren van onvrede kansen te maken

Stef Seykens

Organisatiepsycholoog, partner van Young Leadership en werkzaam als coach
en loopbaanbegeleider voor zijn eigen bedrijf Sirfund. Auteur van Leerling in Leiderschap

De naoorlogse generaties zitten stevig in het zadel. Dankzij hun gevecht tegen de beperkingen van die tijd leven we, zelfs midden in de huidige recessie, in een welvarend land. De instelling van grenzeloze groei en geforceerde vooruitgang heeft geleid tot het huidige welvaartsniveau. De hedendaagse jeugd kan daar alleen maar dankbaar voor zijn. Maar het welzijnsniveau, ondanks het feit dat we onszelf schijnbaar tot de gelukkigste landen ter wereld mogen rekenen, is daarbij echter ver achter gebleven.

Succesvolle carrière als grootste ideaal.....

Lang niet alle jongeren staan te popelen om deel te nemen aan een samenleving waarin een succesvolle carrière als het grootste ideaal wordt afgespiegeld. Ze worden niet gelukkig van het vooruitzicht zich druk te moeten maken over salaris, secundaire arbeidsvoorwaarden, opbouw van je curriculum vitae en de waarde van het aandelenpakket. Vraag een gemiddelde veertiger ‘wie ben je?’ en ze vertellen je welke baan ze hebben. Vraag je hen wat ze zouden willen in het leven, dan krijg je als antwoord datgene waar ze van af willen. Toch is dit het voornaamste rolmodel dat ook jongeren krijgen. Je bent jong en je wilt wat, maar als dát het volwassen leven is, dan de volwassenheid maar zo lang mogelijk uitstellen. Is het dan vreemd dat vele jongeren zich in het weekend en tijdens de vakantie verdoven met overmatige drank en drugs of hun passie ergens anders zoeken?

Het is natuurlijk niets nieuws dat jongeren zich tegen de oudere generaties afzetten en dat ouderen zich minzaam afvragen hoe dat nu verder moet met de jeugd. De vraag rijst wel of de ervaren leegte onder jongeren en daarmee de afstand tot de samenleving niet steeds groter aan het worden is. Blijkbaar vereist de evolutie van welzijn een heel andere aanpak dan die van welvaart.

De leegte na de overwinning

De maatschappij is al meer dan een eeuw doorgeslagen naar vergaande verwetenschappelijking van de realiteit. De oprukkende rationaliteit heeft geleid tot een wijdverspreid wantrouwen tegen alles wat te maken heeft met gevoel. Het strikte empirische denken beperkt ons echter tot de oppervlakkige constatering van ‘wat er is’. De behoefte aan ‘hoe we willen dat het is’ wordt steeds meer voelbaar. De naoorlogse generaties leefden in een wereld waarin veel te bereiken viel. Ze kenden oorlog, armoede en geestelijke onderdrukking. Er viel veel te winnen. Maar zoals elke topsporter weet is er leegte na de overwinning. Vooral als niet duidelijk is waar de volgende uitdaging ligt. Veel jongeren hebben nog slechts een vaag gevoel van hoe de wereld zou moeten zijn. Maar weinigen hebben een droombeeld bij de wereld van deze nieuwe eeuw. Goed beschouwd is deze leegte ook een voordeel. De huidige jongeren hebben geen vaste normen en waarden opgelegd gekregen. Dit maakt hen - meer dan generaties voor haar - vrij van aanpassing, repressie, sabotage en rebellie. Kortom, ze zijn vrij om normen en waarden te vinden die werkelijk uit zichzelf komen. Ze hebben meer dan ooit in de moderne geschiedenis de kans om hun eigen missie en visie te formuleren zonder dat het een verkapte tegenreactie is. Zij zijn vrij in hun keuze in wat ze te doen hebben. Het enige nadeel daarbij is dat ze niet geleerd hebben hoe ze dit kunnen vormgeven. Het algemene onderwijsstelsel is er immers op gericht te leren wat goed is volgens de boeken, niet wat goed is vanuit jezelf (speciale scholen uitgezonderd).

Op zoek naar eigen identiteit

Jongeren hebben een overgangsperiode nodig waarin ze hun eigen identiteit leren vinden, om volwassen te worden en om opgenomen te worden in een gemeenschap waarin ze hun specifieke bijdrage kunnen hebben. De inwijding of het ritueel hiertoe ontbreekt nagenoeg. Het verlaten van het ouderlijk huis is voornamelijk een praktische afhandeling. Het afronden van een studie garandeert niets over het bereiken van een bepaalde mate van persoonlijke ontwikkeling en is te vaak niet meer dan een uitgestelde beroepskeuze. De introductieprogramma’s voor jonge professionals in bedrijven zijn er vooral op gericht om zo snel mogelijk mee te kunnen draaien in de omzet. Jongeren worden goed beschouwd aan hun lot overgelaten om tot een volwassen persoon uit te groeien, een probleem dat overigens al decennia lang heerst.

Eigen verantwoordelijkheid nemen

Robert Greenleaf, oud AT&T topman en de grondlegger van de Servant Leadership stroming zegt daarover het volgende: ‘gezien het overwegend abstracte en analytische karakter van het onderwijs is het niet verwonderlijk dat mensen gepreoccupeerd zijn met kritiek en dat niet veel gedachten worden gewijd aan de vraag: wat kan ik doen?’ Het is dan ook niet verwonderlijk dat al willen ze, velen niet weten hóe ze verantwoordelijkheid op kunnen pakken.

Wat de hedendaagse jeugd te doen staat is los te komen van de subtiel ingeburgerde neiging om verantwoordelijkheden, wanneer dit beter uitkomt, bij de ander te leggen. Subtiel, omdat het besef er nauwelijks is dat we dit doen. Maar kijk eens hoe makkelijk ouders tegenwoordig hun opvoedkundige taken afstaan aan bijvoorbeeld crèches, scholen en sportverenigingen. Er is niets mis met controle te laten vieren en taken te delegeren, maar niet wanneer dat te veel ten koste gaat van openlijke rolmodellen van volwassen, verantwoordelijke daden. De verantwoordelijkheid op onszelf te nemen en niet de schuld makkelijk afschuiven op wie toevallig het meest dicht bij ons in de buurt staat, is iets dat we collectief te leren hebben. Maar de keuze om dit te doen gaat daaraan vooraf. Te makkelijk wordt de boosdoener van ons ongemak buiten onszelf gezocht. Zolang we anderen de schuld blijven geven zijn we niet in staat verantwoordelijkheid te nemen.

De roep van het eigen hart

Het is voor veel jongeren verleidelijk om mee te gaan in de consumerende massa en te doen wat er van ze verwacht wordt. Of dat nu ouders, vrienden, collega’s of de commerciële verlokkingen zijn. Maar de vraag is wat zij werkelijk willen. Het alternatief is te leren luisteren naar de roep van het eigen hart. Maar veel jongeren hebben nauwelijks het idee welke talenten er in hen sluimeren, laat staan wat hun missie is. George Bernard Shaw schreef: ‘Dit is de ware vreugde in het leven: te worden ingezet voor een doel dat we als groots beschouwen, een natuurkracht te zijn in plaats van een koortsachtige egoïstische bundel kwalen en grieven die klaagt dat de wereld zich niet inspant om het ons naar de zin te maken’.

Ondersteuning

Talentvolle jongeren hebben behoefte aan ondersteuning bij het concreet maken en realiseren van hun eigen missie, roeping of levenstaak. Niet door de jongeren de les te lezen, maar door ze de ruimte te geven zichzelf te vinden. Door bewust hun eigen levensverhaal vorm te geven, door innerlijk meesterschap te ontwikkelen en contact te maken met hun essentie. Zo leren zij zichzelf maar ook de maatschappij vanuit hun hart te geven en zo bij te dragen aan de wereld van de 21^e eeuw. Het gaat hierbij zowel om innerlijk als uiterlijk leiderschap: het verenigen van zowel geestkracht als daadkracht dat tot uiting komt zowel in het persoonlijke als professionele handelen. Dan hebben jongeren met hun frisse inbreng echte meerwaarde binnen organisaties.

Daarvoor hebben jongeren twee paradoxen op te lossen. Als ze net aan het werk gaan worden ze vaak heen en weer geslingerd tussen wat ze geleerd hebben op hun opleiding en wat er van hen verwacht wordt in het bedrijfsleven. Daarnaast is er een enorm breed aanbod van trainingen voorhanden. Maar er heerst een gapend gat tussen de vaardigheids- en competentietrainingen die ze in het bedrijfsleven aangeboden krijgen en de particuliere trainingen die zich richten op persoonlijke ontwikkeling en spiritualiteit. Blijkbaar is aan beide stromingen behoefte. Hieruit ontstaat een zogenaamde statische spanning die vooral veel onzekerheid geeft. Als jongeren leren boven deze dualiteit uit te stijgen, en een derde dimensie wordt toegevoegd, namelijk hun eigen persoonlijk leiderschap, kan er creatieve spanning ontstaan. De paradox speelt dan niet meer met hen, maar wórdt het speelgoed om gerichte keuzes te kunnen maken.

Persoonlijk leiderschap en innerlijke kracht

Maar om persoonlijk leiderschap te vinden zal een mens eerst met zichzelf en met zijn schaduwkanten geconfronteerd moeten worden. Want leiders worden geboren in tijden van tegenspoed, niet in tijden van voorspoed. Maar deze weg naar loutering hoeft niet in eenzaamheid te worden doorstaan. Laat juist de generaties die volharden in de weg van de eenzame strijder de jongeren helpen inzien dat er meer wegen zijn naar innerlijke kracht. 

Even voorstellen: Stef Seykens 

Stef Seykens (1969) is organisatiepsycholoog. Hij werkt sinds 1996 als coach, Human Talent Manager, loopbaanbegeleider en arbeidsmarktadviseur. In 2001 heeft hij zijn eigen bedrijf Sirfund opgericht. In zijn werk richt hij zich er op om professionals weer in hun kracht te laten komen.

Het is zijn visie dat moderne organisaties in deze tijd authentieke kennis en -gedrag nodig hebben om te kunnen groeien, hun resultaten te verhogen en hun aandeelhouders en medewerkers tevreden te kunnen stellen. Hij gaat ervan uit dat de kracht en wijsheid die hiervoor nodig is al in de mensen zelf aanwezig is. Vandaar zijn motto: stop met zoeken, leer te vinden.

De kernwaarden van zijn werk zijn: dienstbaar leiderschap, snel tot de kern komen, authentiek, doelgerichtheid, verbondenheid, persoonlijke ontwikkeling, vertrouwen, inspiratie, praktisch.

In de zomer van 2002 kwam zijn eerste boek Leerling in Leiderschap uit, waarin ook de lezer kennis kan nemen van zijn werk als coach. In de jaren negentig publiceerde hij tevens vijf korte verhalen in verschillende verhalenbundels.

Leerling in leiderschap
S. Seykens

S: www.sirfund.nl
E:stef.seykens@sirfund.nl

artikelen van auteur:
persoonlijk leiderschap
compassioneel leiderschap
handreiking aan de leiders van morgen

bron: www.menscentraal.nl