19 juli 2005
intelligentie

COMPLEMENTAIRE INTELLIGENTIE

verbindt denken, voelen en doen creatief met elkaar

Willem Razenberg 

trainer, coach en auteur 

Intelligentie

In bijna alle definities van het begrip intelligentie wordt een belangrijke plaats ingeruimd voor het denken. Deze sterke nadruk op het verstand heeft er toe geleid dat er naar andere invalshoeken is gezocht. Zo is het begrip emotionele intelligentie ontstaan. Dit is het vermogen om emoties bij jezelf en bij anderen te kunnen herkennen en te kunnen sturen (voelen). Nog weer een andere invalshoek is de motorische intelligentie. Dit is het vermogen om je bewust te worden van je omgeving en je handelen er op af te stemmen (doen). De drie elementen: denken, voelen en doen, vullen elkaar aan. Ze zijn complementair. Dit leidt tot een holistische benadering van het begrip intelligentie: Complementaire Intelligentie. Het woord complementair stamt uit de kleurenleer. Door de drie primaire kleuren van het licht samen te voegen ontstaat er iets anders, iets nieuws: het witte licht. Bij Complementaire Intelligentie worden denken, voelen en doen zodanig op elkaar afgestemd dat nieuwe gedachten, gevoelens en activiteiten ontstaan.

Denken en voelen zijn twee uitersten op één lijn. Ze staan tegenover elkaar maar kunnen niet zonder elkaar. Het spanningsveld tussen denken en voelen is te verklaren vanuit de evolutionaire biologie. De primaire emoties: vechten, vluchten en verbinden, zorgen er voor dat het dier in levensbedreigende situaties kan overleven. Het nadeel van dit systeem is dat het, zodra het in werking is gesteld, zichzelf niet meer kan stoppen. Het denkvermogen is de evolutionaire oplossing voor dit probleem. Het denkvermogen vergelijkt de ene situatie met de andere. Op basis van deze vergelijking vindt er een remmende en/of sturende terugkoppeling plaats naar het emotionele centrum. Hierdoor wordt het handelen van het dier bijgestuurd en verspilt het bijvoorbeeld geen energie tijdens de vlucht.

Abstractievermogen

Denken en voelen worden met elkaar verbonden via het abstractievermogen. Dit is het vermogen om het denken te overdenken en emoties intuïtief aan te voelen. Het abstractievermogen stelt je in staat om vanuit een helikopterview gedachten en gevoelens te herkennen, te erkennen en op elkaar af te stemmen. Het abstractievermogen is een belangrijk element van Complementaire Intelligentie.

Stel je neemt als manager het besluit om te reorganiseren. Deze besluitvorming begint met de vraag hoe groot de noodzaak is om te reorganiseren. De nood is acuut wanneer het bedrijf geheel onverwacht in de rode cijfers terecht is gekomen. De noodzaak zal als minder zwaar worden ervaren wanneer er nog winst wordt gemaakt. In het eerste geval zal, vanwege het levensbedreigende karakter, de emotionele impuls om tot actie over te gaan groot zijn. In het tweede geval zal het denken een grote invloed hebben.

Het geen afstand kunnen nemen van je gedachten en gevoelens, kan rampzalige gevolgen hebben. Voortgedreven door je vechtrespons zul je in een acute situatie misschien te snel mensen ontslaan die je eigenlijk niet kunt missen. Wanneer het bedrijf nog winst maakt loop je het risico dat je door een te rationele benadering de medewerkers van je vervreemdt.

Meerwaarde 

Om te kunnen spreken van Complementaire Intelligentie zal er in het afstemmingsproces een meerwaarde moeten ontstaan in de vorm van nieuwe gedachten, gevoelens en activiteiten. Om dit te realiseren zullen denken, voelen en doen in een dynamische balans met elkaar verbonden moeten worden. De dynamische balans is een bewustzijnstoestand waarbij een actief evenwicht wordt gerealiseerd tussen ontspanning en concentratie, tussen abstract en concreet.

Stel je bent bezig plannen uit te werken voor de reorganisatie. Indien je in dit proces wordt gestoord dan zal dit een nadelig effect hebben op de kwaliteit van je plannen. Een oplossing is dat je jezelf terugtrekt op een rustige plaats om je te kunnen concentreren. De rust en concentratie zijn nodig om te voorkomen dat denken of voelen de overhand krijgen of elkaar negatief beïnvloeden. Door de ontspanning en concentratie kan er een dynamische balans ontstaan waarin de creativiteit vrij komt. Deze creativiteit is te vergelijken met de ‘flow’ die de duursporter ervaart wanneer hij tijdens het lopen zijn denken en voelen loslaat.

Toepassing

Stel je worstelt met de vraag of je een medewerker moet ontslaan. De medewerker is twaalf jaar in dienst. Hij is getrouwd en heeft drie kinderen op de basisschool. Zijn vrouw doet de huishouding om op die manier beschikbaar te zijn voor het gezin. De reden waarom je de medewerker wilt ontslaan is dat hij verscheidene malen te laat is gekomen. Pas bij de laatste twee beoordelingsgesprekken is dit, al langer sluimerende probleem, aangekaart. Je zit met de situatie in je maag. Je vindt ‘afspraak is afspraak’. De medewerker heeft zich niet aan de afspraak gehouden om op tijd te komen. Daarnaast voel je medelijden met het gezin.

Het proces van complementair afstemmen vraagt van je dat je je eigen gedachten en gevoelens onder ogen ziet. Dit gaat verder dan alleen maar aangeven dat je het verschrikkelijk vindt voor het gezin. Je zult naar al je gevoelens en gedachten moeten kijken. Bijvoorbeeld: Het was zijn eigen beslissing om drie kinderen te nemen. Ik heb ook een druk gezin, ik moet het ook zelf oplossen. Wat zal er wel niet van hen terecht komen? Misschien doen ze zichzelf wel iets aan. Maar ik hoef toch ook niet alles over mijn kant te laten gaan?

Om je gedachten en gevoelens onder ogen te zien heb je rust nodig waarin je verantwoordelijkheid neemt voor je gevoelens en waarin je kritisch doorvraagt naar je uitgangspunten en opvattingen. Je zult afstand moeten nemen van de situatie zonder je wens om tot een oplossing te komen, los te laten. Op die manier doorbreek je de lineaire spiraal waarin denken en voelen elkaar vasthouden en ontdek je nieuwe verfrissende invalshoeken en oplossingen.

Een ander voorbeeld. Stel je bent voorzitter van een vergadering. De spanningen lopen op. Wanneer je op dat moment te veel ruimte geeft aan bepaalde emoties of opvattingen loop je het risico dat de balans tussen denken en voelen wordt verstoord. Als voorzitter zul je op een dergelijk moment eerst zelf afstand moeten nemen van je gevoelens en opvattingen. Vervolgens dien je de deelnemers te laten zien waar hun gevoelens en opvattingen elkaar overlappen en aanvullen. Je stimuleert op deze manier het abstractievermogen. Wanneer de emoties te hoog oplopen kun je een pauze inlassen. In de pauze ontstaat vaak alsnog ruimte voor het abstractievermogen doordat de deelnemers andere ervaringen opdoen.

Complementaire Intelligentie kan groeien. Je kunt hiervoor de hulp inroepen van een coach die je helpt met het herkennen en erkennen van gedachten en gevoelens en met het abstraheren van een situatie. De coach kan een partner zijn of een professional. Bij de keuze van een coach is het belangrijk dat je iemand kiest die afstand kan nemen van zijn gedachten en gevoelens en die zich complementair kan afstemmen op anderen. Kijk naar werk- en levenservaring van de coach en lees eventuele verhalen en columns van hem of haar om hier een beeld van te krijgen.

Bronnen:

* Boek: Ik wil iets anders, iets nieuws. Subtitel: Complementair Afstemmen, sleutel voor persoonlijk en zakelijk succes, schrijver Willem Razenberg click hier >>>

* Artikel: Complementair Afstemmen, schrijver Willem Razenberg In dit artikel wordt dieper ingegaan op de relatie met reclame en marketing. click hier >>>

andere artikelen over het brein:

ons brein en besluitvorming
neurofeedback: training brainwaves
spirituele intelligentie
complementaire intelligentie
de ware aard van intelligentie
stress bestaat niet - verrassende resultaten stressonderzoek
gedachtepatronen doorbreken

 Even voorstellen: Willem Razenberg

artikelen van auteur:
complementaire intelligentie
welke coach past bij mij?

bron: www.menscentraal.nl